Εγκατάσταση αντλίας θερμότητας αέρα-νερού

Στον τιμοκατάλογο, ως εγκατάσταση νοείται η εργασία του τεχνικού θέρμανσης για την τοποθέτηση και σύνδεση μίας αντλίας θερμότητας αέρα-νερού. Συνήθως περιλαμβάνει:

• τοποθέτηση της εξωτερικής μονάδας σε έτοιμη βάση, βάθρο ή επιτοίχια βάση στήριξης, με αλφάδιασμα και αντικραδασμικά,
• τοποθέτηση της εσωτερικής μονάδας, του υδραυλικού module ή μιας compact μονάδας με ενσωματωμένο δοχείο,
• υδραυλική σύνδεση εξωτερικής και εσωτερικής μονάδας και σύνδεση με το κύκλωμα θέρμανσης και την παραγωγή ζεστού νερού,
• τοποθέτηση των εξαρτημάτων που συνοδεύουν την αντλία, όπως φίλτρο, βάνες απομόνωσης, βαλβίδα ασφαλείας και εξαεριστικά,
• απορροή των συμπυκνωμάτων της εξωτερικής μονάδας,
• πλήρωση, εξαέρωση και δοκιμή πίεσης του κυκλώματος,
• πρώτη εκκίνηση, βασικές ρυθμίσεις του αυτοματισμού και ενημέρωση του ιδιοκτήτη.

Τι δεν περιλαμβάνει συνήθως: την ίδια την αντλία θερμότητας, το δοχείο ζεστού νερού, το δοχείο αδρανείας, τη βάση από σκυρόδεμα, το σκάψιμο για σωληνώσεις, την ηλεκτρική παροχή και τον έλεγχο της ηλεκτρικής εγκατάστασης. Την ηλεκτρολογική σύνδεση κάνει αδειούχος ηλεκτρολόγος εγκαταστάτης. Στα διαιρούμενα συστήματα, τα λεγόμενα split, όπου οι ψυκτικές σωληνώσεις συνδέονται επί τόπου, το ψυκτικό κύκλωμα μπορεί να ανοίξει και να γεμίσει μόνο τεχνικός με πιστοποίηση για τα φθοριούχα αέρια θερμοκηπίου. Στις μονομπλόκ μονάδες το ψυκτικό είναι κλεισμένο από το εργοστάσιο μέσα στην εξωτερική μονάδα και ανάμεσα στις μονάδες κυκλοφορεί μόνο νερό.

Σε πολλές μάρκες, όπως Daikin, Mitsubishi Electric, Toshiba, LG, Samsung ή Inventor, την έναρξη λειτουργίας την κάνει το εξουσιοδοτημένο σέρβις του κατασκευαστή ή συνεργάτης του. Από αυτό εξαρτάται συχνά και η παράταση της εγγύησης. Πριν υπογράψετε, ρωτήστε ποιος κάνει την έναρξη λειτουργίας και αν περιλαμβάνεται στην τιμή.

Σε νέα κατασκευή, η αντλία θερμότητας τοποθετείται συνήθως μετά τους σοβάδες και το γέμισμα του δαπέδου, όταν το σπίτι είναι κλειστό και οι σωληνώσεις θέρμανσης έχουν ολοκληρωθεί. Σε ανακαίνιση, η αντλία συνδέεται συχνά στα υπάρχοντα καλοριφέρ. Τότε πρέπει πρώτα να ελεγχθεί αν τα σώματα μπορούν να ζεστάνουν το σπίτι και με χαμηλότερη θερμοκρασία νερού. Η αντλία θερμότητας αποδίδει καλύτερα με χαμηλή θερμοκρασία προσαγωγής, ιδανικά με ενδοδαπέδια θέρμανση. Παλιά σώματα υπολογισμένα για 70 έως 80 °C μπορεί να μην επαρκούν στις πιο κρύες μέρες, ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα και στις ορεινές περιοχές. Υπάρχουν πάντως και μοντέλα υψηλών θερμοκρασιών που σχεδιάζονται ειδικά για παλιά καλοριφέρ.

Πριν έρθει το συνεργείο, καλό είναι να έχουν γίνει τα εξής:

• Υπολογισμός θερμικών απωλειών του σπιτιού. Χωρίς αυτόν η ισχύς της αντλίας είναι απλώς εκτίμηση. Μια υπερδιαστασιολογημένη αντλία ανάβει και σβήνει συνεχώς, ενώ μια μικρή δουλεύει πολλές ώρες με την ηλεκτρική αντίσταση στο κρύο.
• Βάση ή βραχίονας για την εξωτερική μονάδα. Πέδιλο ή βάθρο από σκυρόδεμα ή μεταλλική βάση, σε ύψος που προστατεύει από λιμνάζοντα νερά και, όπου χιονίζει, από το χιόνι.
• Διέλευση από τον τοίχο. Οπή με καροτιέρα ή σωλήνας προστασίας για σωληνώσεις και καλώδιο, ιδανικά προβλεπόμενα ήδη από τον σκελετό.
• Απορροή συμπυκνωμάτων. Στρώση χαλικιού ή σύνδεση με το δίκτυο ομβρίων ή αποχέτευσης. Σύμφωνα με τους κατασκευαστές, η εξωτερική μονάδα μπορεί τον χειμώνα να βγάζει δεκάδες λίτρα συμπυκνωμάτων την ημέρα.
• Ηλεκτρική παροχή. Ξεχωριστή, προστατευμένη γραμμή σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και, αν χρειαστεί, αύξηση ισχύος παροχής από τον διαχειριστή του δικτύου.
• Χώρος για την εσωτερική μονάδα. Λεβητοστάσιο ή βοηθητικός χώρος με πρόσβαση στις σωληνώσεις, αποχέτευση για τη βαλβίδα ασφαλείας και χώρο για συντήρηση.

Θέση της εξωτερικής μονάδας

Η σημαντικότερη απόφαση όλης της εγκατάστασης. Η μονάδα χρειάζεται ελεύθερη πρόσβαση αέρα, και ο κρύος αέρας που αποβάλλει δεν πρέπει να επιστρέφει στην αναρρόφηση. Οι κατασκευαστές συστήνουν να αποφεύγονται οι γωνίες και τα στενά σημεία ανάμεσα σε δύο τοίχους, γιατί οι ανακλάσεις ενισχύουν τον θόρυβο. Ακατάλληλα είναι επίσης το σημείο κάτω από το παράθυρο υπνοδωματίου, δίπλα σε βεράντα ή ακριβώς στο όριο με τον γείτονα. Αν μπορεί να πέσει χιόνι ή πάγος από τη στέγη, η μονάδα χρειάζεται στέγαστρο. Με το ψυκτικό R290, που χρησιμοποιούν πολλές νέες μονομπλόκ αντλίες, ο κατασκευαστής ορίζει ζώνη ασφαλείας γύρω από τη μονάδα, μέσα στην οποία δεν πρέπει να υπάρχουν, για παράδειγμα, φρεάτια, φωταγωγοί, ανοίγματα αερισμού ή είσοδοι υπογείου.

Τοποθέτηση σε βάση ή βραχίονα

Η μονάδα τοποθετείται σε βάση από σκυρόδεμα, βάθρο ή ανθεκτικό επιτοίχιο βραχίονα. Πρέπει να είναι αλφαδιασμένη και να έχει αντικραδασμικά κάτω από τα πόδια. Ο βραχίονας στον τοίχο είναι συμβιβασμός. Εξοικονομεί χώρο, αλλά σε ελαφρούς τοίχους ή στον τοίχο υπνοδωματίου μπορεί να μεταφέρει κραδασμούς μέσα στο σπίτι. Οι περισσότεροι τεχνικοί προτιμούν γι' αυτό ξεχωριστή βάση στο έδαφος.

Υδραυλική σύνδεση

Ανάμεσα στην εξωτερική και την εσωτερική μονάδα περνούν μονωμένες σωληνώσεις. Έξω, η μόνωση πρέπει να αντέχει την υγρασία και την ακτινοβολία UV, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό με τον ελληνικό ήλιο. Στις συνδέσεις μπαίνουν εύκαμπτοι σωλήνες που απορροφούν τους κραδασμούς και ένα φίλτρο που προστατεύει τον εναλλάκτη από τις ακαθαρσίες του δικτύου. Σε παλιό δίκτυο αξίζει να γίνει πρώτα καθαρισμός και να προστεθεί μαγνητικός διαχωριστής λάσπης. Η λάσπη από τα παλιά καλοριφέρ είναι συχνή αιτία βλαβών.

Σύνδεση με τη θέρμανση και το ζεστό νερό

Ανάλογα με τη μελέτη, η αντλία συνδέεται απευθείας στο κύκλωμα θέρμανσης ή μέσω δοχείου αδρανείας ή υδραυλικού διαχωριστή. Για το ζεστό νερό χρήσης χρησιμοποιείται τρίοδη βάνα και δοχείο με αρκετά μεγάλη σερπαντίνα. Ένας συνηθισμένος θερμοσίφωνας ή μπόιλερ για λέβητα έχει συχνά πολύ μικρή σερπαντίνα, και τότε το νερό ζεσταίνεται στο τέλος με την ηλεκτρική αντίσταση. Οι κατασκευαστές ορίζουν επίσης ελάχιστο όγκο νερού στο σύστημα και ελάχιστη παροχή, που πρέπει να εξασφαλίζεται πάντα, ακόμη κι όταν οι θερμοστατικές κεφαλές είναι κλειστές.

Συμπυκνώματα και αντιπαγετική προστασία

Τα συμπυκνώματα οδηγούνται σε στρώση χαλικιού, στο δίκτυο ομβρίων ή μέσω σιφωνιού στην αποχέτευση. Σε περιοχές με παγετό, το εξωτερικό τμήμα της απορροής χρειάζεται προστασία, συχνά θερμαινόμενο καλώδιο. Αν τα υδραυλικά έξω δεν προστατεύονται από τον παγετό και η αντλία σταματήσει σε διακοπή ρεύματος, το νερό στον εναλλάκτη μπορεί να παγώσει. Λύσεις είναι το αντιψυκτικό, οι αντιπαγετικές βαλβίδες ή ο διαχωρισμός κυκλωμάτων σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Πλήρωση, δοκιμή πίεσης και εκκίνηση

Το κύκλωμα γεμίζει με επεξεργασμένο νερό, εξαερώνεται και ελέγχεται στην πίεση. Ο ηλεκτρολόγος ολοκληρώνει τη σύνδεση ισχύος και ο τεχνικός θέτει την αντλία σε λειτουργία. Ρυθμίζονται η καμπύλη αντιστάθμισης, δηλαδή η θερμοκρασία του νερού ανάλογα με την εξωτερική θερμοκρασία, η παραγωγή ζεστού νερού, το πρόγραμμα κατά της λεγιονέλλας και τα ωράρια. Στο τέλος συμπληρώνεται το πρωτόκολλο έναρξης λειτουργίας.

Μονομπλόκ

Όλο το ψυκτικό κύκλωμα βρίσκεται στην εξωτερική μονάδα. Στο σπίτι μπαίνουν μόνο σωλήνες νερού. Η εγκατάσταση είναι απλούστερη και δεν απαιτεί πιστοποίηση για φθοριούχα αέρια. Μειονέκτημα είναι ότι οι εξωτερικοί σωλήνες νερού χρειάζονται αντιπαγετική προστασία και ότι η απόσταση μεταξύ των μονάδων είναι περιορισμένη.

Split

Ο συμπιεστής είναι έξω και ο εναλλάκτης νερού-ψυκτικού μέσα. Ανάμεσά τους περνούν ψυκτικές σωληνώσεις, που δεν παγώνουν. Το κύκλωμα όμως συνδέεται, κενώνεται και γεμίζει επί τόπου, και αυτό το κάνει μόνο πιστοποιημένος ψυκτικός. Το split προτιμάται συχνά όταν η εξωτερική μονάδα βρίσκεται μακριά από το σπίτι.

Υβριδικό σύστημα

Η αντλία συνεργάζεται με τον υπάρχοντα λέβητα πετρελαίου ή φυσικού αερίου, που ανάβει μόνο στις μεγάλες παγωνιές ή όταν υπάρχει μεγάλη ζήτηση ζεστού νερού. Σε ανακαινίσεις μπορεί να είναι ένα λογικό ενδιάμεσο βήμα, αν το σπίτι δεν έχει ακόμη θερμομόνωση.

Οι τιμές των μηχανημάτων διαφέρουν πολύ ανάλογα με την ισχύ και τη μάρκα. Για τις συνήθεις ισχύεις μιας μονοκατοικίας μιλάμε για αρκετές χιλιάδες ευρώ για τη μονάδα, συν το δοχείο, το δοχείο αδρανείας και τα εξαρτήματα. Το ακριβές ποσό το δίνει μόνο μια προσφορά για το συγκεκριμένο σπίτι.

• Ισχύς με το μάτι. Στην πράξη η αντλία επιλέγεται μερικές φορές με βάση τα τετραγωνικά ή την ισχύ του παλιού λέβητα. Οι παλιοί λέβητες είναι συνήθως πολύ μεγαλύτεροι από όσο χρειάζεται, και ένα μονωμένο σπίτι θέλει πολύ λιγότερη θερμότητα.
• Μονάδα σε λάθος σημείο. Κάτω από το παράθυρο υπνοδωματίου, σε γωνία ανάμεσα σε τοίχους ή απέναντι από τη βεράντα του γείτονα. Ο θόρυβος λύνεται μετά, και πιο ακριβά.
• Συμπυκνώματα ελεύθερα στο έδαφος. Το νερό λεκιάζει πλακόστρωτα και, όπου παγώνει, σχηματίζει πάγο κάτω από τη μονάδα που μπορεί να καταστρέψει το στοιχείο ή το πεζοδρόμιο.
• Εξωτερική μονάδα στο ύψος του εδάφους. Νερά, φύλλα ή χιόνι μπλοκάρουν την αναρρόφηση ή την απορροή και η αντλία δυσκολεύεται στις αποψύξεις.
• Παλιό δίκτυο χωρίς καθαρισμό. Η λάσπη και ο μαγνητίτης φράζουν το φίλτρο και τον εναλλάκτη από την πρώτη κιόλας σεζόν.
• Μικρή σερπαντίνα στο μπόιλερ. Το ζεστό νερό αργεί και η ηλεκτρική αντίσταση το ολοκληρώνει, κάτι που ανεβάζει την κατανάλωση.
• Θερμοστατικές κεφαλές παντού χωρίς by-pass. Η αντλία δεν έχει εξασφαλισμένη ελάχιστη παροχή και βγάζει σφάλματα.
• Εργοστασιακές ρυθμίσεις. Η καμπύλη αντιστάθμισης μένει άσκοπα ψηλά και η αντλία δουλεύει με χειρότερη απόδοση από όση θα μπορούσε.

Ελέγξτε με την αρμόδια υπηρεσία δόμησης του δήμου σας αν η εργασία σας χρειάζεται άδεια ή έγκριση πριν από την εγκατάσταση. Σε πολυκατοικία χρειάζεται η σύμφωνη γνώμη των συνιδιοκτητών, σύμφωνα με τον κανονισμό της πολυκατοικίας, γιατί η πρόσοψη, η ταράτσα και οι ακάλυπτοι χώροι είναι συνήθως κοινόχρηστοι.

Ο θόρυβος της εξωτερικής μονάδας δεν πρέπει να ενοχλεί τους γείτονες, ιδίως τη νύχτα. Οι διενέξεις μπορεί να καταλήξουν σε καταγγελίες και οι διορθώσεις εκ των υστέρων κοστίζουν. Γι' αυτό οι κατασκευαστές δίνουν την ηχητική ισχύ της μονάδας και τις προτεινόμενες αποστάσεις, που καλό είναι να λαμβάνονται υπόψη ήδη από τη μελέτη.

Την ηλεκτρολογική σύνδεση πρέπει να την κάνει αδειούχος ηλεκτρολόγος, ο οποίος εκδίδει και τα σχετικά έγγραφα για την εγκατάσταση. Αν χρειάζεται αύξηση ισχύος παροχής, η αίτηση γίνεται εγκαίρως στον διαχειριστή του δικτύου.

Η αντικατάσταση λέβητα πετρελαίου με αντλία θερμότητας έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια μέσω προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, όπως οι κύκλοι του Εξοικονομώ, καθώς και ειδικών δράσεων για συστήματα θέρμανσης. Συνήθως απαιτούνται ενεργειακό πιστοποιητικό, επιλέξιμος εξοπλισμός και εγκατάσταση από επαγγελματία. Οι όροι και οι προθεσμίες αλλάζουν από κύκλο σε κύκλο, γι' αυτό ελέγξτε τους τρέχοντες όρους στην επίσημη πύλη του προγράμματος πριν δώσετε παραγγελία.

Κατά την παράδοση ζητήστε το πρωτόκολλο έναρξης λειτουργίας, τους όρους εγγύησης και τα έγγραφα του ηλεκτρολόγου. Έπειτα ελέγξτε τα εξής:

• η εξωτερική μονάδα είναι αλφαδιασμένη, πάνω σε αντικραδασμικά και σε αρκετό ύψος από το έδαφος,
• γύρω από τη μονάδα τηρούνται οι ελεύθεροι χώροι που ορίζει ο κατασκευαστής και ο αέρας που αποβάλλεται δεν πέφτει σε τοίχο ή προς τον γείτονα,
• τα συμπυκνώματα καταλήγουν στο χαλίκι ή στην αποχέτευση και όχι στο πεζοδρόμιο,
• οι σωληνώσεις έξω είναι πλήρως μονωμένες, η μόνωση είναι ακέραιη και προστατευμένη από τον ήλιο,
• η διέλευση από τον τοίχο είναι στεγανή και δεν μπαίνει νερό,
• στην είσοδο της αντλίας υπάρχουν φίλτρο και βάνες απομόνωσης, προσβάσιμα για το σέρβις,
• η πίεση του συστήματος δεν πέφτει μετά τη δοκιμή και δεν στάζει κανένα εξάρτημα,
• ο αυτοματισμός είναι ρυθμισμένος, ξέρετε να αλλάζετε θερμοκρασία και λειτουργία και έχετε τους κωδικούς της εφαρμογής,
• η αντλία δεν κάνει ασυνήθιστους θορύβους ή κραδασμούς που περνούν μέσα στο σπίτι.

Τον πρώτο χειμώνα παρακολουθήστε την κατανάλωση ρεύματος και τις ώρες λειτουργίας της εφεδρικής ηλεκτρικής αντίστασης. Αν ανάβει συχνά ακόμη και με ήπιο κρύο, κάτι δεν πάει καλά με τις ρυθμίσεις ή με τη διαστασιολόγηση.

Η τιμή εργασίας στον τιμοκατάλογο NUMIQ είναι 1.112 € ανά τεμάχιο για μία αντλία θερμότητας αέρα-νερού. Αφορά την εργασία του τεχνικού θέρμανσης μαζί με τα μικροϋλικά, χωρίς την ίδια την αντλία, το δοχείο ζεστού νερού, το δοχείο αδρανείας και τα υπόλοιπα κύρια υλικά. Η τιμή διαφέρει ανάλογα με την περιοχή και την πόλη, και στα νησιά επηρεάζεται συχνά από το κόστος μετακίνησης.

Το τελικό κόστος της εγκατάστασης εξαρτάται κυρίως από:

• την απόσταση ανάμεσα σε εξωτερική και εσωτερική μονάδα και τη διαδρομή των σωληνώσεων,
• το αν πρόκειται για νέα κατασκευή με έτοιμες σωληνώσεις ή για αντικατάσταση σε παλιό δίκτυο που χρειάζεται καθαρισμό και μετατροπές,
• τον αριθμό των κυκλωμάτων θέρμανσης, το δοχείο αδρανείας, το μπόιλερ και την υβριδική σύνδεση με τον παλιό λέβητα,
• την αποξήλωση και απομάκρυνση του παλιού λέβητα και, αν υπάρχει, της δεξαμενής πετρελαίου,
• την πρόσβαση στο σημείο εγκατάστασης και την ανάγκη για σκαλωσιά ή ανυψωτικό σε επιτοίχια βάση,
• τις οικοδομικές εργασίες, όπως βάση, διανοίξεις τοίχων και σκάψιμο για σωληνώσεις.

Τις σχετικές εργασίες μπορείτε να τις κοστολογήσετε χωριστά, για παράδειγμα την αποξήλωση λέβητα αερίου ή ηλεκτρικού λέβητα, την τοποθέτηση δοχείου διαστολής ή την τοποθέτηση σωλήνων ενδοδαπέδιας θέρμανσης. Όλες τις εργασίες θα τις βρείτε στην ενότητα εγκατάσταση θέρμανσης.