Τοποθέτηση σωλήνων ενδοδαπέδιας θέρμανσης

Το ξετύλιγμα του σωλήνα είναι μόνο ένα κομμάτι της δουλειάς. Το καλό αποτέλεσμα στηρίζεται στην προετοιμασία της βάσης, στη σωστή σειρά των στρώσεων και σε μια προσεκτική δοκιμή πριν από τη ρίψη της μπετοκονίας.

Οι στρώσεις κάτω από τους σωλήνες

Πάνω σε επίπεδη και καθαρή βάση μπαίνει πρώτα η θερμομόνωση, συνήθως πλάκες διογκωμένης πολυστερίνης (EPS) με αντοχή κατάλληλη για δάπεδα. Πάνω από έδαφος, πιλοτή ή μη θερμαινόμενη αποθήκη η μόνωση είναι αισθητά παχύτερη απ' ό,τι ανάμεσα σε δύο θερμαινόμενους ορόφους. Αλλιώς ένα μέρος της θερμότητας φεύγει άσκοπα προς τα κάτω. Στην περίμετρο κάθε χώρου, γύρω από κολόνες και στις κάσες των θυρών κολλιέται περιμετρική ταινία διαστολής. Αυτή χωρίζει την μπετοκονία από τους τοίχους και την αφήνει να διαστέλλεται όταν ζεσταίνεται, χωρίς να ραγίζει.

Πάνω στη μόνωση, ανάλογα με το σύστημα, μπαίνει μεμβράνη, πλάκα με προεξοχές ή ράγες στις οποίες στερεώνεται ο σωλήνας.

Πώς απλώνονται τα κυκλώματα

Ο σωλήνας ξετυλίγεται κατευθείαν από το ρολό, ιδανικά με ξετυλικτήρα, ώστε να μη στρίβει και να μη «σπάει». Κάθε κύκλωμα ξεκινά από τον συλλέκτη, διατρέχει τον χώρο σύμφωνα με το σχέδιο και επιστρέφει στον συλλέκτη. Ο υδραυλικός τηρεί το βήμα (την απόσταση ανάμεσα στους σωλήνες) που ορίζει η μελέτη, συνήθως περίπου 10 έως 20 εκ. Στους εξωτερικούς τοίχους με μεγάλα ανοίγματα γίνεται συχνά πυκνότερη περιμετρική ζώνη, γιατί εκεί η ψύχρα από τα τζάμια γίνεται πιο αισθητή.

Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι διάταξης:

• σπιράλ (σαλιγκάρι), όπου η προσαγωγή και η επιστροφή εναλλάσσονται δίπλα δίπλα, έτσι η θερμοκρασία του δαπέδου βγαίνει πιο ομοιόμορφη. Στους χώρους διαμονής είναι σήμερα η πιο συνηθισμένη λύση,
• μαίανδρος (φιδάκι), όπου ο σωλήνας πηγαινοέρχεται σε παράλληλες λωρίδες. Βολεύει σε στενούς και μικρούς χώρους, αλλά στην αρχή του κυκλώματος το δάπεδο είναι πιο ζεστό απ' ό,τι στο τέλος.

Συλλέκτης, προστατευτικοί σωλήνες και σήμανση

Κοντά στον συλλέκτη μαζεύονται πολλοί σωλήνες ο ένας δίπλα στον άλλο. Εκεί περνούν συνήθως μέσα σε σπιράλ προστασίας ή με μονωτικό μανδύα, για να μην υπερθερμαίνεται το δάπεδο μπροστά στο ντουλάπι. Προστατευτικό σωλήνα βάζουμε και όπου ο σωλήνας διασχίζει αρμό διαστολής της μπετοκονίας ή κατώφλι ανάμεσα σε δύο χώρους. Κάθε κύκλωμα σημαδεύεται στον συλλέκτη, ώστε να ξέρει κανείς ποιο ζεύγος ανήκει σε ποιο δωμάτιο.

Δοκιμή πίεσης και ρίψη μπετοκονίας

Πριν από τη ρίψη, όλο το σύστημα γεμίζει με νερό, εξαερώνεται και μπαίνει σε πίεση. Την πίεση και τη διάρκεια της δοκιμής τις ορίζει ο κατασκευαστής του συστήματος και η μελέτη. Αν το μανόμετρο δεν δείχνει πτώση, το αποτέλεσμα γράφεται σε πρωτόκολλο. Η μπετοκονία ρίχνεται με τους σωλήνες να παραμένουν υπό πίεση. Αν κάποιος σωλήνας πάθει ζημιά την ώρα της ρίψης, αυτό φαίνεται αμέσως και όχι αφού στρωθούν τα πλακάκια.

Η φράση «όλες οι ενδοδαπέδιες είναι ίδιες» δεν ισχύει. Το σύστημα επηρεάζει την ταχύτητα της δουλειάς, το συνολικό ύψος του δαπέδου και το πόσο καλά κρατιέται ο σωλήνας όταν πέφτει το υλικό από πάνω.

Υγρά συστήματα με μπετοκονία

• σύστημα με κλιπς (tacker): μόνωση με μεμβράνη που έχει τυπωμένο κάναβο, και ο σωλήνας καρφώνεται με πλαστικά κλιπς μέσω ειδικού εργαλείου. Είναι γρήγορο και ευέλικτο σε χώρους με ακανόνιστο σχήμα. Αν όμως τα κλιπς δεν πιάσουν καλά, ο σωλήνας μπορεί να «σηκωθεί» μέσα σε ρευστή μπετοκονία,
• πλάκα με προεξοχές (καλούπι): ο σωλήνας πατιέται ανάμεσα στις προεξοχές και κρατιέται μόνος του. Το βήμα τηρείται σχεδόν αυτόματα και ο σωλήνας δεν σηκώνεται. Η πλάκα είναι πιο άκαμπτη και σε σύνθετες κατόψεις θέλει περισσότερο κόψιμο,
• ράγες: πλαστικές ράγες με εγκοπές στερεώνονται στη μόνωση και ο σωλήνας κουμπώνει μέσα τους. Χρησιμοποιούνται κυρίως σε μεγάλες, απλές επιφάνειες.

Ξηρά συστήματα και συστήματα χαμηλού ύψους

Στις ανακαινίσεις συχνά δεν υπάρχει το ύψος που χρειάζεται η κλασική διάστρωση με μπετοκονία. Τότε μπαίνουν στη συζήτηση τα ξηρά συστήματα: ο σωλήνας τοποθετείται σε αυλάκια μέσα σε μονωτικές πλάκες ή πλάκες ινογύψου, με ελάσματα αλουμινίου που μοιράζουν τη θερμότητα. Από πάνω μπαίνουν ξηρές πλάκες δαπέδου. Άλλες λύσεις είναι τα συστήματα λεπτής στρώσης με σωλήνα μικρότερης διαμέτρου ή το φρεζάρισμα αυλακιών σε υπάρχουσα, γερή μπετοκονία. Αυτές οι λύσεις είναι ελαφρύτερες και χαμηλότερες, θέλουν όμως ακριβή δουλειά και αντιδρούν πιο γρήγορα στις αλλαγές θερμοκρασίας.

Τσιμεντοειδής ή ανυδριτική μπετοκονία

Η κλασική τσιμεντοειδής μπετοκονία, που είναι και η πιο διαδεδομένη στην Ελλάδα, αντέχει την υγρασία και ταιριάζει και σε μπάνια. Πάνω από τον σωλήνα θέλει συνήθως περίπου 45 χιλ. τουλάχιστον. Η αυτοεπιπεδούμενη ανυδριτική (με βάση το θειικό ασβέστιο) αγκαλιάζει τέλεια τον σωλήνα, μεταφέρει καλύτερα τη θερμότητα και, σύμφωνα με τον κατασκευαστή, μπορεί να είναι λεπτότερη. Είναι όμως πιο ευαίσθητη στην υγρασία και πριν από την κόλληση πλακιδίων πρέπει να μετρηθεί προσεκτικά η υπολειπόμενη υγρασία της. Με ανυδρίτη ο σωλήνας πρέπει οπωσδήποτε να είναι καλά στερεωμένος.

Στο δάπεδο μπαίνουν μόνο σωλήνες για ενδοδαπέδια θέρμανση με φράγμα οξυγόνου. Χωρίς αυτό, το οξυγόνο περνά στο νερό και με τον καιρό διαβρώνει τα μεταλλικά μέρη του λέβητα, του κυκλοφορητή ή του συλλέκτη, ενώ δημιουργεί και λάσπη στο σύστημα.

• PE-X (δικτυωμένο πολυαιθυλένιο): πολύ συνηθισμένος, αντέχει σε θερμοκρασία και πίεση. Οι τύποι PE-Xa, PE-Xb και PE-Xc διαφέρουν στον τρόπο παραγωγής. Ο PE-Xa, αν τσακίσει, συχνά διορθώνεται με ζεστό αέρα, σύμφωνα με τον κατασκευαστή,
• PE-RT: πιο εύκαμπτος και λυγίζει πιο εύκολα, αγαπητός στα συστήματα χαμηλής θερμοκρασίας,
• πολυστρωματικός PE-RT/Al/PE-RT: η στρώση αλουμινίου κρατά το σχήμα, έτσι ο σωλήνας δεν «γυρίζει» πίσω όταν τον λυγίσετε. Ταιριάζει εκεί που έχει πολλές καμπύλες, αλλά δουλεύεται πιο δύσκολα.

Οι πιο συνηθισμένες διατομές είναι 16 × 2 χιλ. και 17 × 2 χιλ., ενώ στα συστήματα λεπτής στρώσης μικρότερες. Το μήκος ενός κυκλώματος έχει όριο. Με σωλήνα 16 χιλ. συνήθως δεν ξεπερνά περίπου τα 100 μ., το ακριβές νούμερο όμως το δίνει ο κατασκευαστής και η μελέτη. Ένα πολύ μακρύ κύκλωμα έχει μεγάλη αντίσταση, το νερό κυκλοφορεί αδύναμα και ο χώρος δεν ζεσταίνεται.

Τα περισσότερα προβλήματα ξεκινούν όταν το συνεργείο φτάνει σε εργοτάξιο που δεν είναι ακόμα έτοιμο. Πριν ξεκινήσει η τοποθέτηση, καλό είναι να ισχύουν τα εξής:

• μελέτη ή τουλάχιστον υπολογισμός: θερμικές απώλειες ανά χώρο, βήμα, αριθμός και μήκη κυκλωμάτων. Χωρίς αυτά η δουλειά γίνεται «με το μάτι» και η υδραυλική ζυγοστάθμιση αργότερα είναι σχεδόν αδύνατη,
• κουφώματα και σοβάδες τελειωμένα: οι εσωτερικοί σοβάδες πρέπει να έχουν γίνει, ώστε να μην περνούν σκαλωσιές και μπετονιέρες πάνω από μόνωση και σωλήνες,
• δίκτυα στο δάπεδο έτοιμα: καλώδια, νερά και αποχετεύσεις στο δάπεδο πρέπει να έχουν περάσει και να έχουν καλυφθεί σε ένα επίπεδο, ιδανικά μέσα σε στρώση εξομάλυνσης ή μόνωσης,
• επίπεδη και καθαρή βάση: έντονες ανωμαλίες στην πλάκα πρέπει να διορθωθούν από πριν, αλλιώς η μόνωση δεν κάθεται και η μπετοκονία βγαίνει με άνισο πάχος,
• ντουλάπι και συλλέκτης στη θέση τους: με σαφές ύψος και θέση, ώστε οι σωλήνες να φτάνουν χωρίς διασταυρώσεις,
• υψόμετρα δαπέδου: γνωστό τελικό ύψος, πάχος τελικής επίστρωσης και σχέση με κατώφλια και πόρτες,
• σχέδιο επίπλωσης: πού θα μπει η κουζίνα, η μπανιέρα, οι εντοιχισμένες ντουλάπες. Κάτω από σταθερά έπιπλα σωλήνες συνήθως δεν μπαίνουν.

Σε διαμέρισμα πολυκατοικίας αξίζει να μιλήσετε με τον διαχειριστή πριν αλλάξετε τον τρόπο θέρμανσης. Αν η ενδοδαπέδια πρόκειται να συνδεθεί στην κεντρική θέρμανση του κτιρίου, αυτό μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία όλου του δικτύου και τον επιμερισμό των δαπανών. Πιο συχνά πάντως η ενδοδαπέδια σε διαμέρισμα γίνεται με αυτόνομη μονάδα, για παράδειγμα αντλία θερμότητας. Αν σκέφτεστε να ενταχθείτε σε πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης τύπου «Εξοικονομώ», ενημερωθείτε για τις τρέχουσες προϋποθέσεις πριν ξεκινήσουν οι εργασίες, όχι μετά.

Ο κόπος της τοποθέτησης διαφέρει πολύ ακόμα και για το ίδιο εμβαδόν. Έτσι εξηγείται γιατί δύο προσφορές για το «ίδιο» σπίτι μπορεί να απέχουν αρκετά.

Διευκολύνουν

• μεγάλοι ανοιχτοί χώροι με απλό σχήμα, όπου τα κυκλώματα απλώνονται χωρίς διακοπές,
• μεγαλύτερο βήμα σε χώρους με μικρές θερμικές απώλειες,
• πλάκα με προεξοχές, που επιταχύνει την τήρηση του βήματος,
• έτοιμη, επίπεδη και καθαρή βάση και εύκολη πρόσβαση στον όροφο,
• σαφής μελέτη με σχέδιο κυκλωμάτων, που δεν χρειάζεται να «σχεδιαστεί» επί τόπου.

Δυσκολεύουν

• πολλά μικρά δωμάτια, διάδρομοι, μπάνια με εσοχές και λοξοί τοίχοι,
• πυκνό βήμα και περιμετρικές ζώνες, που σημαίνουν περισσότερο σωλήνα και περισσότερες καμπύλες,
• ανακαίνιση με χαμηλό διαθέσιμο ύψος, ξηρό σύστημα ή φρεζάρισμα σε παλιά μπετοκονία,
• δίκτυα άλλων ειδικοτήτων που διασταυρώνονται στο δάπεδο,
• δουλειά στο κρύο, όταν ο σωλήνας σκληραίνει και λυγίζει δυσκολότερα,
• χώροι μακριά από τον συλλέκτη και μεγάλα τμήματα προσαγωγής.

Η ενδοδαπέδια θέρμανση είναι ομαδική δουλειά. Οι σωλήνες βρίσκονται ανάμεσα στη δουλειά των οικοδόμων και των πλακάδων, και κάθε κενό στον συντονισμό καταλήγει σε αυτούς.

• ηλεκτρολόγος: ετοιμάζει καλώδια για τους θερμοστάτες των χώρων και για τον αυτοματισμό στον συλλέκτη. Οι ηλεκτροθερμικές κεφαλές και ο αυτοματισμός συνδέονται ηλεκτρικά, άρα είναι δουλειά για αδειούχο ηλεκτρολόγο. Ένα σωληνάκι για το καλώδιο θερμοστάτη που ξεχάστηκε λύνεται αργότερα με σπάσιμο,
• συνεργείο μπετοκονίας: πρέπει να ξέρει πού θα γίνουν οι αρμοί διαστολής. Προβλέπονται συνήθως σε μεγάλες επιφάνειες, στις πόρτες και σε σύνθετα σχήματα, και πρέπει να συμφωνούν με τη διάταξη των κυκλωμάτων,
• πλακάς και τεχνίτης δαπέδων: η τελική επίστρωση πρέπει να ταιριάζει με ενδοδαπέδια. Πλακάκια και μάρμαρο μεταδίδουν καλά τη θερμότητα, ξύλινα δάπεδα και βινυλικά επιλέγονται με βάση τη θερμική τους αντίσταση και τις οδηγίες του κατασκευαστή, ενώ τα χοντρά χαλιά «φρενάρουν» αισθητά τη θέρμανση,
• τεχνικός της πηγής θερμότητας: το κύκλωμα χαμηλής θερμοκρασίας χρειάζεται ανάμειξη ή πηγή που δίνει χαμηλή θερμοκρασία νερού, για παράδειγμα αντλία θερμότητας ή λέβητα συμπύκνωσης. Αν η δουλειά αφορά λέβητα αερίου, τη σύνδεση την κάνει μόνο αδειούχος τεχνικός αερίου. Αν μυρίσετε αέριο, βγείτε από τον χώρο και καλέστε το 112.

Στην πράξη βοηθάει πολύ να βγουν φωτογραφίες από όλους τους χώρους πριν ριχτεί η μπετοκονία, με μια μετροταινία απλωμένη στο δάπεδο. Όταν αργότερα χρειαστεί τρύπημα για στοπ πόρτας, κάσα ή στερέωση λεκάνης, ξέρετε από πού περνούν οι σωλήνες.

• τσακισμένος ή πατημένος σωλήνας: το κύκλωμα έχει μικρή ροή και ο χώρος μένει κρύος. Κάτω από την μπετοκονία διορθώνεται δύσκολα,
• χωρίς περιμετρική ταινία: η μπετοκονία ακουμπά στον τοίχο όταν ζεσταίνεται και ραγίζει, ενώ περνούν και οι κρότοι από τα βήματα,
• άνισα μήκη κυκλωμάτων χωρίς μελέτη: τα κοντά υπερθερμαίνουν, τα μακριά δεν φτάνουν. Η ρύθμιση στον συλλέκτη το διορθώνει μόνο εν μέρει,
• σωλήνες πολύ κοντά στον τοίχο ή κάτω από την κουζίνα: ζεσταίνεται άσκοπα χώρος όπου δεν στέκεται κανείς και κινδυνεύουν τρόφιμα και έπιπλα από υπερθέρμανση,
• σωλήνας που «σηκώθηκε» σε ρευστή μπετοκονία: κακοστερεωμένος σωλήνας ανεβαίνει προς την επιφάνεια, η κάλυψη μένει λεπτή και το δάπεδο μπορεί να ραγίσει από πάνω,
• χωρίς δοκιμή πίεσης ή ρίψη χωρίς πίεση: ζημιά από καρότσι, φτυάρι ή πάτημα φαίνεται μόνο αφού τελειώσει το δάπεδο,
• χωρίς προστατευτικό στους αρμούς: η κίνηση της μπετοκονίας καταπονεί τον σωλήνα και με τα χρόνια μπορεί να τον τραυματίσει,
• κυκλώματα χωρίς σήμανση: στη ρύθμιση και στο σέρβις μαντεύει κανείς ποιο κύκλωμα πάει σε ποιο δωμάτιο,
• απότομο πρώτο άναμμα: θέρμανση στο φουλ σε φρέσκια μπετοκονία φέρνει ρωγμές και ξεκόλλημα πλακιδίων.

Η ίδια η τοποθέτηση των σωλήνων είναι συνήθως το πιο γρήγορο κομμάτι όλης της ενδοδαπέδιας. Μια συνηθισμένη μονοκατοικία τη βγάζει ένα δεμένο συνεργείο συνήθως σε μία έως λίγες ημέρες, ανάλογα με το εμβαδόν, το πόσο «σπασμένη» είναι η κάτοψη και το σύστημα. Με ξηρά συστήματα και φρεζάρισμα η δουλειά προχωρά πιο αργά.

Πολύ περισσότερο κρατάει ό,τι ακολουθεί. Η μπετοκονία πρέπει να ωριμάσει και μόνο τότε ξεκινά σταδιακά η θέρμανση, σύμφωνα με ένα πρόγραμμα πρώτης θέρμανσης. Με τσιμεντοειδή μπετοκονία η έναρξη γίνεται συνήθως μετά από περίπου τρεις εβδομάδες, με ανυδριτική νωρίτερα, συχνά μετά από περίπου μία εβδομάδα, πάντα όμως όπως ορίζει ο κατασκευαστής του υλικού. Η θερμοκρασία του νερού ανεβαίνει με μικρά βήματα και πριν από την τελική επίστρωση μετριέται η υπολειπόμενη υγρασία. Όποιος θέλει πλακάκια δύο εβδομάδες μετά τη ρίψη, ρισκάρει ρωγμές και ξεκολλημένα πλακίδια, ειδικά με μάρμαρο και μεγάλα πλακάκια.

Το άπλωμα σωλήνων σε πλάκα με προεξοχές μπορεί να το κάνει και ένας προσεκτικός, υπομονετικός ερασιτέχνης, αρκεί να έχει μελέτη με σχέδιο κυκλωμάτων. Τη σύνδεση με την πηγή θερμότητας, την ηλεκτρική σύνδεση του αυτοματισμού και τη ζυγοστάθμιση αφήστε τις σε επαγγελματία. Αν η πηγή είναι λέβητας αερίου, πάνω του δουλεύει μόνο αδειούχος τεχνικός. Τη δοκιμή πίεσης ζητήστε να την επιβεβαιώσει υδραυλικός.

1. Ελέγξτε ότι η βάση είναι επίπεδη, στεγνή και καθαρή και ότι τα δίκτυα στο δάπεδο έχουν τελειώσει.
2. Κολλήστε περιμετρική ταινία διαστολής σε όλους τους τοίχους, γύρω από κολόνες και κάσες.
3. Στρώστε τη μόνωση και την πλάκα με προεξοχές όπως λέει ο κατασκευαστής και κουμπώστε καλά τις ενώσεις.
4. Σημαδέψτε πάνω στην πλάκα τη διαδρομή των κυκλωμάτων από τη μελέτη, μαζί με περιμετρικές ζώνες και σημεία χωρίς σωλήνα.
5. Συνδέστε την αρχή του σωλήνα στην προσαγωγή του συλλέκτη και ξετυλίξτε τον από τον ξετυλικτήρα χωρίς να στρίβει.
6. Πατήστε τον σωλήνα ανάμεσα στις προεξοχές, λυγίστε τον ομαλά και κρατήστε την ελάχιστη ακτίνα καμπυλότητας του κατασκευαστή.
7. Περάστε τους σωλήνες κοντά στον συλλέκτη και στους αρμούς μέσα σε προστατευτικό σωλήνα.
8. Συνδέστε το τέλος του κυκλώματος στην επιστροφή, σημαδέψτε το κύκλωμα και σημειώστε το μήκος του από τις ενδείξεις πάνω στον σωλήνα.
9. Γεμίστε το σύστημα, εξαερώστε και κάντε μαζί με τον υδραυλικό δοκιμή πίεσης με καταγραφή σε πρωτόκολλο.
10. Φωτογραφίστε όλους τους χώρους με μετροταινία και αφήστε τους σωλήνες υπό πίεση όσο ρίχνεται η μπετοκονία.

Μην κάνετε ενώσεις μέσα στο δάπεδο αν δεν είναι απολύτως αναγκαίο. Αν ο σωλήνας πάθει ζημιά, ρωτήστε τον υδραυλικό αν για τον συγκεκριμένο τύπο σωλήνα υπάρχει πρεσσαριστό εξάρτημα που ο κατασκευαστής επιτρέπει να μπει μέσα σε μπετοκονία.

Πριν ριχτεί η μπετοκονία είναι η τελευταία στιγμή που όλα ελέγχονται και διορθώνονται χωρίς σπάσιμο. Στην παραλαβή περάστε ένα ένα τα παρακάτω:

• η περιμετρική ταινία υπάρχει σε όλη την περίμετρο και σε όλες τις κάσες και κολόνες,
• η μόνωση κάθεται στη βάση, δεν κουνιέται και δεν έχει κενά,
• το βήμα και οι περιμετρικές ζώνες συμφωνούν με τη μελέτη,
• οι σωλήνες δεν είναι τσακισμένοι, πατημένοι ή χτυπημένοι και δεν υπάρχουν περιττές ενώσεις στο δάπεδο,
• κάτω από την κουζίνα και τα σταθερά έπιπλα δεν περνούν σωλήνες, αν έτσι ορίζει η μελέτη,
• στον συλλέκτη και στους αρμούς οι σωλήνες περνούν μέσα σε προστατευτικό,
• τα κυκλώματα είναι σημαδεμένα στον συλλέκτη και έχετε κατάλογο χώρων με τα μήκη τους,
• έχετε πρωτόκολλο δοκιμής πίεσης με πίεση, διάρκεια και υπογραφή,
• το σύστημα μένει υπό πίεση όσο ρίχνεται η μπετοκονία,
• τα σωληνάκια για τα καλώδια θερμοστατών και αυτοματισμού είναι στη θέση τους,
• έχετε φωτογραφίες όλων των χώρων με ορατές διαστάσεις,
• έχετε πάρει από τον υδραυλικό ή τον κατασκευαστή της μπετοκονίας το προτεινόμενο πρόγραμμα πρώτης θέρμανσης.