Appartement renoveren: kosten voor een 1-, 2-, 3- en 4-kamerappartement in 2026

Onder renoveren verstaat iedereen iets anders. Voor de een is het nieuwe verf en een nieuwe vloer. Voor de ander gaat alles eruit tot op het kale beton. Bepaal dus eerst de omvang, voordat je offertes vergelijkt. Anders vergelijk je offertes die niets gemeen hebben, behalve het woord 'renovatie' bovenaan.

• Cosmetische opknapbeurt: schilderen, kleine scheurtjes repareren, een nieuwe vloer op de bestaande ondergrond en eventueel nieuwe deurklinken en stopcontacten. Leidingen, badkamer en deuren blijven zitten. Dit duurt een paar dagen tot een paar weken en je kunt er met wat beperkingen blijven wonen.
• Gedeeltelijke renovatie: je pakt een of twee delen van het appartement aan, meestal de badkamer of de keuken, plus vloeren en wanden. De elektra wordt vaak alleen in die ruimtes vernieuwd. Juist hier ontstaan compromissen die later lastig te herstellen zijn.
• Complete renovatie, sleutelklaar: het appartement wordt leeggehaald en de oude badkamer, het toilet, de kozijnen en de vloeren gaan eruit. De hele elektrische installatie en de waterleidingen in de woning worden vernieuwd. Wanden en plafonds worden gestuct en gesausd, er komen nieuwe vloeren en deuren en de keuken wordt geplaatst. Aan het eind krijg je de sleutel en kun je erin.
• Casco nieuwbouw: een nieuwbouwappartement zonder vloeren, tegels, sanitair en vaak ook zonder binnendeuren. Er wordt niets gesloopt en de leidingen zijn nieuw, maar de hele afwerking en het materiaal komen net zo goed voor jouw rekening. Je bespaart vooral op slopen, een nieuwe badkamer en de elektra.

De prijzen op deze pagina gaan uit van een complete, sleutelklare renovatie van een appartement in een flat of appartementencomplex. Daarin zitten een nieuwe badkamer met apart toilet, een volledig nieuwe elektrische installatie met groepenkast, stucwerk en sauswerk op wanden en plafonds, een geëgaliseerde ondervloer met laminaat, binnendeuren met nieuwe kozijnen en het plaatsen van de keuken inclusief het aansluiten van de apparatuur. Het materiaal is gerekend in een standaard kwaliteitsklasse.

Niet in de prijs zitten posten die per huishouden sterk verschillen: het keukenblok en de apparatuur, meubels, verlichting, ramen, radiatoren, de keuring van de elektrische installatie en het afvoeren van het puin. Een keuken kan de helft van de hele renovatie kosten, maar ook een fractie daarvan. Keuring en container betaal je apart, en wat ze kosten hangt af van de omvang en de plaats. Neem ze vanaf het begin mee in je begroting, zodat je aan het eind niet voor verrassingen staat.

De tabel laat zien met welke oppervlaktes en hoeveel deuren elk scenario rekent. Zo kun je je eigen appartement vergelijken. Heb je in een 2-kamerappartement duidelijk meer wandoppervlak, bijvoorbeeld door een lange gang, schat dan wat hoger in.

De prijs stijgt niet gelijk op met het aantal vierkante meters. Badkamer, toilet, groepenkast en keuken zijn in een klein en een groot appartement bijna hetzelfde. Wie 36 m² heeft, betaalt voor de badkamer ongeveer evenveel als de eigenaar van 85 m², maar verdeelt dat over minder meters. Daarom is een klein appartement per m² duurder en een groter appartement per m² goedkoper. Alleen al het slopen van de oude badkamer en het toilet komt uit op € 901,60 voor het geheel, ongeacht de grootte van de woning. Het plaatsen van een groepenkast kost € 276,00 per stuk. Met de oppervlakte groeien vooral het stucwerk, het sauswerk, de vloeren, het aantal deuren en de lengte van de elektraleidingen.

Een 1-kamerappartement renoveren

Bij een 1-kamerappartement of studio is de vraag of de keuken in de woonruimte zit of apart ligt. Een open keuken scheelt wanden en deuren. Wel stelt die hogere eisen aan de afzuiging en aan de plek van stopcontacten, want je slaapt, kookt en werkt in dezelfde ruimte. Het arbeidsloon komt globaal uit op € 15765,17. De badkamer is hier een groot deel van de begroting. Denk dus goed na of je het bad houdt of kiest voor een douche, zodat er ruimte vrijkomt voor de wasmachine.

Een 2-kamerappartement renoveren

Het 2-kamerappartement is het meest voorkomende scenario. Meestal gaat het om een woonkamer met open keuken of een aparte keuken, een slaapkamer, een hal en een badkamer met toilet. Het arbeidsloon is globaal € 18646,63. In de praktijk gaat het hier vaak over het samenvoegen van keuken en woonkamer. Dat kan een appartement flink veranderen, maar het roept ook vragen op over vergunning en constructie.

Een 3-kamerappartement renoveren

Bij een 3-kamerappartement komt er een gang bij die de kamers verbindt. Die slokt veel stucwerk, vloer en elektra voor lampen en schakelaars op. Het arbeidsloon komt globaal uit op € 20982,52. Meer deuren betekent ook meer overgangsprofielen en meer plekken waar vloeren van verschillende hoogte samenkomen. Egaliseren is hier dus belangrijker.

Een 4-kamerappartement of groter renoveren

Een 4-kamerappartement heeft vaak twee toiletten of een grotere badkamer, soms ook een aparte wasruimte of inloopkast. Elke extra natte ruimte maakt het duurder dan een hele kamer extra. Arbeidsloon globaal € 23400,88. Voor een 5-kamerappartement neem je het 4-kamerscenario en tel je er een kamer bij op: stucwerk en sauswerk van wanden en plafond, een vloer, een deur en een paar stopcontacten en lampen.

Staat van de woning en type gebouw

Een betonnen flat uit de jaren zestig of zeventig is voor de begroting het meest voorspelbaar. De wanden zijn van beton, de maten herhalen zich en vakmensen kennen de typische problemen. Een appartement in een ouder bakstenen pand is een ander verhaal. Pleisterwerk laat bij het frezen van sleuven over grote vlakken los, de vloeren zijn vaak van hout op balken en scheef, en er kunnen nog oude leidingen liggen, soms zelfs van lood, met gietijzeren afvoeren. In zo'n woning breidt de begroting zich al snel uit met nieuw pleisterwerk en verlaagde plafonds van gipsplaat. Een nieuwbouw- of casco-appartement is juist goedkoper in de voorbereiding, omdat er niets gesloopt wordt en er geen nieuwe sleuven nodig zijn.

Kwaliteitsklasse van materialen

De prijzen op deze pagina rekenen met een standaard klasse. Grote tegels, houten vloeren, verdekte kozijnen of designkranen kunnen de materiaalkosten flink opdrijven. Vaak kost het ook meer werk: grote vloertegels vragen bijvoorbeeld een vlakkere ondergrond en meer tijd bij het leggen.

Indeling, inloopdouche en vloerverwarming

Elke wijziging van de indeling betekent slopen, nieuwe wanden, leidingen verleggen en vaak een constructeur. Een inloopdouche met douchegoot lijkt eenvoudig, maar vraagt afschot, een perfecte waterdichting en soms een hogere vloer, zodat het water goed kan weglopen. Elektrische vloerverwarming in de badkamer geeft veel comfort en is niet duur. Vloerverwarming in het hele appartement is een project op zich.

Locatie, drukte bij vakmensen en planning

In de grote steden zijn vakmensen duurder en drukker. In het voorjaar en de zomer is de wachttijd vaak langer. Wie binnen een week wil beginnen en op een vaste datum klaar moet zijn, betaalt meer. Wie flexibel is en het appartement al leeg heeft, krijgt vaak een betere offerte.

Bij een 2- of 3-kamerappartement ziet een globale planning er zo uit. Daarbij is materiaal met een lange levertijd op tijd besteld en volgen de vakmensen elkaar op zonder lange pauzes.

• Week 1: appartement leeghalen, gemeenschappelijke ruimtes beschermen, badkamer, toilet, kozijnen en vloeren slopen, puin tussendoor afvoeren.
• Week 2 en 3: sleuven frezen en elektra aanleggen, aansluitpunten voor water en afvoer in badkamer en keuken, leidingen afpersen.
• Week 3 tot 5: wanden van badkamer en toilet opbouwen en pleisteren, in de kamers sleuven dichtzetten en wanden en plafonds stucen.
• Week 5 tot 7: waterdichting, wand- en vloertegels in badkamer en toilet, tegelwand in de keuken. Ondertussen droogt het stucwerk.
• Week 7 en 8: sauzen, vloeren egaliseren en laten drogen.
• Week 8 tot 10: vloeren leggen, deuren plaatsen, sanitair monteren, stopcontacten en schakelaars afmonteren.
• Week 10 tot 12: keuken plaatsen, elektra laten keuren, kleine reparaties en schoonmaken.

De logica is simpel. Eerst alles wat rommel maakt en in de muur gaat, dan wat de muur afdekt, en als laatste wat snel beschadigt. Leidingen moeten klaar zijn voor het stucwerk, anders hak je in afgewerkte wanden. Je saust voordat de vloer erin gaat, zodat er geen verf op het laminaat drupt. Deuren komen pas als de vloer ligt, want hun hoogte hangt daarvan af. De keuken komt als laatste, als niemand meer schuurt of boort.

Meestal loopt de planning uit door droogtijd. Stucwerk, pleisterwerk en egaline hebben doorgaans een paar dagen tot twee weken nodig, afhankelijk van de dikte, de temperatuur en de ventilatie. Een tweede veelvoorkomende oorzaak zijn deuren en een keuken die te laat besteld zijn. De levertijd is globaal vier tot acht weken.

Elektra in het appartement

In oudere flats zit vaak nog verouderde bedrading, soms zonder aarding, met een groepenkast die niet berekend is op wat een huishouden nu gebruikt. Verbindingen kunnen loszitten en warm worden. Bij een complete renovatie wordt daarom in het hele appartement nieuwe bedrading getrokken, niet alleen in de keuken. Daar hoort een nieuwe groepenkast bij met installatieautomaten en aardlekschakelaars. Die schakelen een groep uit bij lekstroom, bijvoorbeeld in de badkamer.

Plan bij de elektrische installatie liever wat extra stopcontacten. In de praktijk gebeurt het vaak dat mensen achteraf een stopcontact missen naast het bed, in de hal voor de stofzuiger of bij de tv. Loop elke kamer door en stel je voor waar de meubels komen. Kookplaat, oven, wasmachine en vaatwasser horen op een eigen groep.

Laat na een nieuwe installatie een keuringsrapport of opleveringsverklaring opstellen waaruit blijkt dat de installatie volgens de geldende norm (NEN 1010) is aangelegd. Of dit voor jouw situatie verplicht is, kun je navragen bij je verzekeraar en je VvE. Bij schade of bij verkoop van het appartement ben je in elk geval blij dat je het hebt. Meer over wat zo'n rapport inhoudt en wanneer je het nodig hebt, lees je op de pagina over de keuring van de elektrische installatie in een appartement. Laat elektrisch werk doen door een erkend installateur, niet door de handige buurman.

Water, afvoer en standleidingen

De waterleidingen in het appartement worden bij een renovatie vernieuwd vanaf de hoofdkraan tot aan elk tappunt. Oude leidingen kunnen verkalkt zijn of, in oudere panden, nog van lood. Nieuwe leidingen worden afgeperst voordat ze worden weggewerkt. De standleidingen voor water, afvoer en gas zijn wel gemeenschappelijk eigendom. Ze zijn niet van jou, ook al lopen ze door je woning, en werk daaraan stem je af met de VvE of de beheerder. Gaat het gebouw de standleidingen vervangen, stem de renovatie van je badkamer daar dan op af, zodat je niet twee keer hoeft te slopen. Meer over leidingen en aansluitingen lees je bij loodgieterswerk.

Betonnen wanden en plafonds zijn stevig, maar niet perfect vlak. Na het frezen van sleuven en het vervangen van de leidingen worden de sleuven dichtgezet en de hele vlakken gestuct. Wanden stucen komt uit op € 11,95 per m². Dit werk bepaalt hoe het sauswerk er straks uitziet. Strijklicht vanuit het raam laat elke golf zien. Na het drogen volgen een voorstrijk en het schilder- en sauswerk, meestal in twee lagen.

Vloeren in een flat hebben hoogteverschillen tussen kamers en zelfs binnen één ruimte. Het oude beton zit na het verwijderen van zeil of tapijt vaak vol lijmresten en gaten. Vloer egaliseren komt uit op € 12,70 per m². Zo krijg je één hoogte in het hele appartement en kun je zonder drempels.

Denk aan de onderburen bij het kiezen van de ondervloer. Contactgeluidisolatie dempt het geluid van voetstappen, dat zich verrassend goed door een betonvloer verspreidt. Veel VvE's schrijven in het huishoudelijk reglement een minimale geluidsisolatie voor. Check dat voordat je een vloer bestelt. Onder laminaat hoort een goede ondervloer, bij een pvc-vloer hangt het af van het systeem.

Twijfel je tussen vloeren, dan geldt grofweg:

• laminaat is betaalbaar en krasbestendig, maar kan slecht tegen water en is luidruchtiger,
• pvc is stiller en kan tegen vocht, dus ook geschikt voor hal en keuken, maar vraagt een heel vlakke ondergrond,
• hout voelt het prettigst en is te schuren, maar is duurder en gevoeliger voor vocht en onderhoud.

Laminaat leggen komt uit op € 23,00 per m². Meer mogelijkheden en werkwijzen vind je bij vloerwerk.

In veel betonnen flats zitten stalen deurkozijnen die in de wand zijn ingestort. Wil je ze vervangen door moderne houten kozijnen, dan moeten ze eruit gesloopt worden. Een stalen kozijn uit beton slopen kost € 82,80 per stuk en gebeurt in de eerste week, samen met het andere sloopwerk. De opening wordt daarna samen met de wanden rechtgezet en afgewerkt.

Een houten montagekozijn sluit aan beide kanten op de wand aan en wordt daarom besteld op de exacte wanddikte. In één appartement kunnen de wanden verschillend dik zijn: een wand van de badkamer is anders dan een betonwand tussen kamers. Meet dus elke opening apart. Het tweede belangrijke gegeven is de hoogte van de afgewerkte vloer. Kozijnen worden daarom pas na het egaliseren gemeten en besteld, als duidelijk is waar het laminaat komt. Meet je ze eerder, dan kan de deur over de vloer slepen of blijft er een grote kier onder.

Een montagekozijn plaatsen met het afhangen van de deur komt uit op € 138,00 per stuk. De werkwijze en typische fouten lees je bij houten kozijnen plaatsen en deuren afhangen. Let op de breedte: badkamer en toilet krijgen meestal smallere deuren, de kamers bredere. Bij een open keuken met woonkamer kan een schuifdeur handig zijn.

De keuken wordt als laatste geplaatst, maar als een van de eerste ontworpen. Voordat de elektricien sleuven freest, moet je weten waar de kookplaat, oven, koelkast, vaatwasser en spoelbak komen. Daarop worden de stopcontacten boven het werkblad, de aparte groepen voor apparatuur en de aansluitpunten voor water en afvoer afgestemd. Komt het ontwerp pas na het stucwerk, dan hak je in afgewerkte wanden en betaal je dubbel.

In flats is de ventilatie vaak centraal geregeld met mechanische afzuiging. Een afzuigkap met motor mag daar in veel gebouwen niet op worden aangesloten, omdat die kookluchtjes naar de buren kan drukken. Dan is een recirculatiekap de oplossing. Check bij de VvE of de beheerder wat in jouw gebouw is toegestaan.

In de prijs op deze pagina zit het plaatsen van de keuken, inclusief uitsparingen in het werkblad, de tegelwand, de keukenkraan en het aansluiten van de apparatuur. Het monteren van een keuken komt uit op € 80,95 per strekkende meter. Het keukenblok en de apparatuur zelf zitten niet in de prijs. Houd rekening met de levertijd en bestel zo dat alles binnenkomt als de vloeren liggen en het sauswerk klaar is.

Keuken en woonkamer samenvoegen en andere wijzigingen

De meest gekozen wijziging is het samenvoegen van keuken en woonkamer. In een flat is dat niet alleen een kwestie van smaak. Sommige wanden zijn dragend of zorgen voor de stabiliteit van het hele gebouw. Ook een dunne wand kan een belangrijke functie hebben. Laat een wand altijd eerst beoordelen door een constructeur. Die vertelt of de wand weg kan, of een opening met een latei volstaat, of dat je er beter vanaf blijft. Het sloopwerk zelf is daarna de eenvoudigste stap.

Wat zegt de regelgeving

Gewoon onderhoud en afwerking binnen je appartement zijn doorgaans vergunningvrij. Denk aan schilderen, vloeren en tegels vervangen, nieuwe deuren, sanitair, een nieuwe keuken en leidingen vernieuwen langs de bestaande route.

Anders ligt het bij het slopen of verplaatsen van wanden, ingrepen in de draagconstructie, nieuwe leidingroutes en werk aan gemeenschappelijke delen van het gebouw, zoals standleidingen. Dan kan een melding of omgevingsvergunning nodig zijn, vaak met een constructieve berekening en toestemming van de VvE. Wat precies nodig is, hangt af van de ingreep. Check het daarom altijd vooraf bij je gemeente, bijvoorbeeld via het Omgevingsloket. Geen enkel bedrijf kan je vooraf garanderen dat er geen vergunning nodig is als het de details niet kent.

VvE, splitsingsakte en huishoudelijk reglement

Als appartementseigenaar ben je lid van de Vereniging van Eigenaars. In de splitsingsakte en het huishoudelijk reglement staat wat je in je eigen appartement mag veranderen en waarvoor je toestemming nodig hebt, bijvoorbeeld voor een andere vloer of werk aan leidingen. Uitgangspunt is dat je verbouwing de andere bewoners en de gemeenschappelijke delen niet in gevaar brengt en niet onnodig hindert. In de praktijk betekent dat: de VvE of de beheerder vooraf informeren en controle mogelijk maken als daarom wordt gevraagd.

Een bericht aan de buren is niet altijd verplicht, maar veel VvE's vragen erom en het is gewoon netjes. Buren horen wekenlang boren en komen vakmensen tegen in de lift. Wie weet wat er komt, kan er beter mee leven.

Hang de brief minstens een week voor de start op het mededelingenbord bij de ingang, of doe hem bij de buren in de bus. Lawaaiig werk doe je meestal op werkdagen, binnen de tijden die het huishoudelijk reglement en de gemeentelijke regels (APV) toestaan. Houd je daar bij slopen en sleuven frezen strikt aan, want dan komen de meeste klachten.

Bericht over verbouwing appartement

Beste buren, graag laat ik u weten dat mijn appartement op nummer [huisnummer], [verdieping] verdieping, van [startdatum] tot [einddatum] wordt verbouwd.

Lawaaiig werk vindt plaats op werkdagen van [tijd] tot [tijd]. De meeste overlast verwacht ik in de week van [sloopweek]. Het puin wordt tussendoor afgevoerd en de trappenhal en de lift worden beschermd en schoon achtergelaten. Korte onderbrekingen van water of stroom meld ik vooraf apart.

Mijn excuses voor het eventuele ongemak. Heeft u vragen of last van de werkzaamheden, neem dan contact op met [naam], tel. [telefoonnummer]. Bedankt voor uw begrip.

Download de mededeling als pdf. U kunt deze op de computer invullen of afdrukken en met een pen aanvullen.

Bij een complete renovatie kun je er praktisch niet blijven wonen. Het appartement is wekenlang zonder badkamer en toilet, overal ligt fijn stof en de stroom gaat regelmatig uit. Regel vervangende woonruimte voor de hele periode, met wat extra marge. Ga je bij familie logeren, bespreek dan ook wat er gebeurt als de planning uitloopt.

Haal de spullen die je houdt het huis uit. Meubels onder plastic in een hoek staan de vakmensen in de weg, het stof komt overal en de kans op schade is groot. Kies liever voor tijdelijke opslag, een berging of familie. Leg documenten van het appartement, de sleutels van de berging en van de meterkast apart.

Er komt meer puin uit badkamer, vloeren en kozijnen dan je denkt. Dat gaat tussendoor in zakken naar buiten en wordt afgevoerd met een container of bestelbus. Voor een container op de openbare weg heb je mogelijk een vergunning of melding bij de gemeente nodig. Check dat vooraf. Bescherm de gemeenschappelijke ruimtes met folie of karton, vooral de vloer in de gang en de wanden van de lift. Overbelast de lift niet en vervoer geen los materiaal zonder verpakking. Schade aan de liftcabine of de vloer in de gang betaalt namelijk degene die verbouwt.

Een goede offerte is per post uitgesplitst: slopen, elektra, water, badkamer, stucwerk, sauswerk, vloeren, deuren, keuken. Bij elke post staan hoeveelheid, eenheid en arbeidsloon, met het materiaal apart. Een offerte met één bedrag 'voor het hele appartement' kun je niet vergelijken en je ziet ook niet wat eraan ontbreekt. Hoe je de gegevens voorbereidt, lees je verderop in het stappenplan voor doe-het-zelvers.

Tel 10 tot 15 % op bij de begroting voor onvoorzien werk. Na het slopen van de badkamer kan een rotte ondergrond, een scheve wand of een kapotte afsluiter tevoorschijn komen. Wie geen reserve heeft, gaat bezuinigen op materialen die je later niet meer vervangt.

Sluit met de aannemer een aannemingsovereenkomst af. Daarin horen de omvang van het werk, de begroting als bijlage, start- en einddatum, de planning, betaling in termijnen, garantie en hoe meerwerk wordt afgesproken. Koppel de termijnen aan afgeronde fases, bijvoorbeeld na sloop en leidingwerk, na de badkamer, na de vloeren en na oplevering. Teken niet voor een grote aanbetaling vooraf zonder duidelijke reden.

Een belangrijke vraag is wie de vakmensen coördineert. Huur je elektricien, loodgieter, tegelzetter en vloerenlegger apart in, dan ligt de coördinatie bij jou en schuift elke dag vertraging door naar de volgende. Een aannemer die alles sleutelklaar oplevert, regelt dat voor je en rekent daar ook voor. Lees voor de badkamer meer over hoe een renovatie van badkamer en toilet verloopt, want daar is de kans op fouten het grootst.

Fotografeer alles voordat de leidingen worden weggewerkt. Elke wand met sleuven, de waterpunten, de afvoerroutes, de inbouwdozen. Als je later een plank ophangt, weet je precies waar de kabel loopt, en bij een klacht heb je bewijs.

De regel is simpel: bespaar niet op wat in de muur en onder de vloer zit. Besparen kan op wat je later makkelijk vervangt.

Bespaar hier niet op:

• elektra en groepenkast, want een extra stopcontact achteraf betekent hakken in een afgewerkte wand,
• water- en afvoerleidingen, want een lekkende koppeling achter de tegels verwoest je badkamer en het plafond van de onderburen,
• waterdichting in de badkamer, die je niet ziet, maar die het hele appartement beschermt,
• egaliseren en ondervloer, zonder die gaat ook een dure vloer kraken en scheuren,
• goed stucwerk, dat je bij elk strijklicht terugziet.

Hier kun je verstandig besparen:

• tegels in standaardformaat in plaats van grote tegels, die ook meer werk vragen,
• deuren uit het middensegment, die je later zonder breekwerk kunt vervangen,
• verlichting en accessoires, die je stap voor stap kunt kopen,
• de indeling, want de bestaande wanden houden scheelt sloopwerk, een constructeur en de gemeente.

Zelf een deel van het werk doen loont alleen bij eenvoudige klussen. Het appartement leeghalen, tapijt eruit trekken of de huidige staat fotograferen kan iedereen. Elektra, gas en waterdichting laat je aan vakmensen over.

Hoe nauwkeuriger de gegevens die je aannemers geeft, hoe preciezer en beter vergelijkbaar de offertes. Dit lukt ook een leek in een middag, met een rolmaat, papier en je telefoon.

Download ruitjespapier voor de plattegrond. Print het op A4 zonder verkleining, één hokje komt overeen met 20 cm.

1. Een plattegrond tekenen. Een schets uit de hand is genoeg, met alle ruimtes, ramen, deuren, badkamer, toilet en keuken. Heb je een originele plattegrond van de VvE of uit de verkoopstukken, gebruik die dan als basis.
2. Elke ruimte opmeten. Lengte, breedte en plafondhoogte. Daaruit het vloeroppervlak, het wandoppervlak zonder ramen en deuren en het plafondoppervlak berekenen.
3. Deuren tellen en de wanden ernaast opmeten. Bij elke deur de breedte van de opening en de wanddikte noteren, want daarop worden de kozijnen besteld.
4. Stopcontacten, schakelaars en lampen intekenen. De huidige situatie en waar je ze straks wilt hebben. De plekken voor apparatuur apart aangeven.
5. Badkamer, toilet en keuken opmeten. Afmetingen van badkamer en toilet, hoogte van het tegelwerk, lengte van het keukenblok en de plek van de standleiding.
6. De huidige staat fotograferen. Elke ruimte vanuit twee hoeken, plus details van vloeren, groepenkast, standleidingen, afsluiters en beschadigde plekken.
7. Een wensenlijst opstellen. Bad of douche, type vloer, wijzigingen in de indeling, gewenste planning en wat je zelf regelt. Alles in dezelfde vorm naar alle aannemers sturen.

Plan de oplevering overdag, met genoeg licht en tijd. Neem de overeenkomst, de begroting en de foto's mee. Noteer alles wat je vindt in het opleveringsrapport, met een datum waarop het hersteld moet zijn.

• wanden en plafonds bij strijklicht zonder zichtbare golven, vlekken en scheuren,
• sauswerk egaal, zonder doorschijnend stucwerk en rollersporen,
• vloer kraakt niet, heeft dilatatieruimte langs de wanden en de plinten zitten vast,
• deuren sluiten soepel, slepen niet en sloten en klinken werken,
• alle stopcontacten hebben stroom en schakelaars bedienen de juiste lampen,
• groepenkast is gelabeld en de aardlekschakelaar schakelt uit met de testknop,
• keuringsrapport of opleveringsverklaring van de elektrische installatie overhandigd,
• kranen druppelen niet, afvoeren lopen snel weg en sifons lekken niet,
• tegels vlak, voegen gesloten en kitwerk zonder gaten,
• toilet spoelt goed en het inspectieluik is te openen,
• ventilatie in badkamer en toilet werkt,
• keukenapparatuur aangesloten en getest,
• gemeenschappelijke ruimtes en lift schoon en zonder schade,
• garantiebewijzen, handleidingen en foto's van de leidingen overhandigd.