Montaż naczynia wzbiorczego

Typowe naczynie wzbiorcze do zamkniętej instalacji c.o. ma stalową obudowę i gumową membranę w środku. Po jednej stronie membrany jest woda grzewcza, po drugiej gaz, zwykle powietrze albo azot. Kiedy woda się nagrzewa, wypycha membranę i ściska gaz. Kiedy stygnie, gaz wypycha ją z powrotem do instalacji. Dzięki temu ciśnienie zmienia się tylko nieznacznie.

W wielu polskich domach, zwłaszcza z kotłem na węgiel lub drewno, wciąż działa układ otwarty z naczyniem na strychu lub w najwyższym punkcie budynku. Taki zbiornik ma kontakt z powietrzem, woda z niego paruje, a do instalacji dostaje się tlen, który przyspiesza korozję. Przy modernizacji zwykle przechodzi się więc na układ zamknięty z naczyniem przeponowym. Uwaga: kocioł na paliwo stałe w układzie zamkniętym potrzebuje dodatkowego zabezpieczenia przed przegrzaniem, na przykład wężownicy schładzającej z zaworem termostatycznym. Jakie zabezpieczenie zastosować, określa producent kotła.

Instalacja sama daje znać, że z naczyniem jest coś nie tak. Typowe objawy:

• ciśnienie na manometrze szybko rośnie przy grzaniu i mocno spada po ostygnięciu,
• co chwilę trzeba dopuszczać wodę, choć nigdzie nie widać wycieku,
• zawór bezpieczeństwa przy pracy ogrzewania kapie albo upuszcza wodę,
• po naciśnięciu wentyla po stronie gazowej naczynia leci woda, co oznacza pękniętą membranę.

Dlaczego nie wystarczy wymienić zaworu bezpieczeństwa? Zawór tylko reaguje na zbyt wysokie ciśnienie. Jeśli naczynie nie pracuje, nowy zawór będzie upuszczał wodę tak samo jak stary.

Przebieg różni się w zależności od tego, czy to nowa instalacja, czy wymiana. Zasadniczo hydraulik wykonuje następujące kroki:

1. Ustalić pojemność wodną instalacji, rodzaj ogrzewania i wysokość budynku, a na tej podstawie dobrać wielkość naczynia.
2. Wystudzić instalację, wyłączyć kocioł i obniżyć ciśnienie, w razie potrzeby spuścić część wody.
3. Zdemontować stare naczynie, jeśli jest wymieniane.
4. Przed podłączeniem ustawić ciśnienie wstępne nowego naczynia według wysokości instalacji i instrukcji producenta kotła.
5. Zamocować naczynie na ścianie lub wsporniku i podłączyć je przez zawór serwisowy zabezpieczony przed przypadkowym zamknięciem.
6. Napełnić instalację uzdatnioną wodą, odpowietrzyć grzejniki i kocioł, ustawić ciśnienie napełnienia.
7. Uruchomić ogrzewanie, obserwować ciśnienie przy nagrzewaniu i sprawdzić szczelność połączeń.

Naczynie najczęściej podłącza się na powrocie, czyli na chłodniejszej rurze wracającej do kotła. Membrana mniej cierpi tam od temperatury. Dokładne miejsce zależy jednak od instrukcji kotła i schematu instalacji.

Jak ustawia się ciśnienie wstępne? Punktem wyjścia jest wysokość statyczna, czyli różnica wysokości od naczynia do najwyżej położonego grzejnika. Na każde 10 metrów liczy się mniej więcej 1 bar i dodaje niewielki zapas, zwykle około 0,2 do 0,3 bara. W typowym domu jednorodzinnym wychodzi zwykle około 0,8 do 1,2 bara. Ciśnienie napełnienia instalacji ustawia się potem nieco powyżej ciśnienia wstępnego naczynia. Ciśnienie wstępne mierzy się tylko wtedy, gdy na naczynie nie naciska woda.

O wyborze decyduje rodzaj ogrzewania i ilość wody w instalacji. Ogrzewanie podłogowe mieści znacznie więcej wody niż kilka grzejników, więc potrzebuje większego naczynia. Kocioł na paliwo stałe z buforem potrzebuje jeszcze większego zapasu.

• naczynie wbudowane w kocioł: ma je większość wiszących kotłów gazowych; w mniejszym mieszkaniu może wystarczyć, przy rozbudowie lub podłogówce często dokłada się drugie naczynie na zewnątrz,
• osobne naczynie wiszące: typowe rozwiązanie w domach jednorodzinnych, łatwo dostępne przy przeglądzie,
• naczynie stojące na nóżkach: przy dużych pojemnościach, na przykład z buforem.

Uważaj na pomyłkę: naczynia do ciepłej wody użytkowej (zwykle niebieskie lub białe) i naczynia do instalacji solarnych mają inne właściwości niż naczynia do c.o., które są zwykle czerwone. Nie należy ich stosować zamiennie. Pojemność powinna wynikać z obliczeń, a nie z oka. Za małe naczynie sprawia te same problemy co zepsute.

Jeśli wymieniane jest naczynie wbudowane w kocioł gazowy, to ingerencja w sam kocioł. Taką pracę powinien wykonać autoryzowany serwisant danej marki, inaczej możesz stracić gwarancję i narazić się na niebezpieczeństwo. Gdy poczujesz zapach gazu, wyjdź z pomieszczenia i zadzwoń pod 992 lub 112.

Najprostsza jest wymiana takiego samego naczynia w tym samym miejscu, gdy jest przy nim zawór serwisowy. Hydraulik odłącza je bez spuszczania całej instalacji i praca idzie dość szybko.

Więcej pracy wymagają takie sytuacje:

• brakuje zaworu i trzeba spuścić całe ogrzewanie,
• naczynie wisi w trudno dostępnym miejscu lub wysoko pod sufitem kotłowni,
• trzeba przerobić rury, dołożyć armaturę, manometr albo zawór bezpieczeństwa,
• stara instalacja jest zamulona i przy spuszczaniu wypłukuje się szlam,
• przy okazji montuje się sprzęgło hydrauliczne albo likwiduje układ otwarty ze zbiornikiem na strychu.

Sprzęgło hydrauliczne oddziela obieg kotła od obiegów grzewczych i przydaje się, gdy dom ma kilka obiegów, na przykład grzejniki i podłogówkę. Jeśli instalacja i tak jest przerabiana, warto podłączyć naczynie i sprzęgło za jednym razem.

W bloku z ciepłem z sieci miejskiej lub z kotłowni osiedlowej naczynie wzbiorcze nie jest sprawą pojedynczego lokatora. Jeśli ciśnienie się waha albo grzejniki nie grzeją, zgłoś to zarządcy, spółdzielni lub wspólnocie mieszkaniowej. Inaczej jest, gdy masz w mieszkaniu własny kocioł gazowy, wtedy naczynie należy do twojej instalacji.

W praktyce problem rzadko bierze się z wadliwego naczynia, częściej ze złego montażu. Najczęściej powtarzają się te błędy:

• ciśnienie wstępne zostało fabryczne i nikt nie dopasował go do budynku,
• ciśnienie mierzono, gdy naczynie było pod ciśnieniem wody, więc wynik był zafałszowany,
• naczynie odcina zwykły zawór kulowy, który ktoś zakręci i instalacja zostaje bez ochrony,
• naczynie podłączono w złym miejscu, gdzie działa na nie pompa albo wysoka temperatura,
• pojemność dobrano na oko,
• wentyl naczynia jest obrócony do ściany i nie da się sprawdzić ciśnienia.

Według producentów i norm PN-EN dla instalacji grzewczych instalacja ma być chroniona w każdej sytuacji. Dlatego naczynia nie wolno odcinać zwykłym zaworem bez zabezpieczenia przed zamknięciem.

Przy odbiorze poproś, żeby hydraulik pokazał ci, jak naczynie jest podłączone, i sprawdź te punkty:

• naczynie jest pewnie zamocowane, a jego wentyl jest dostępny,
• podłączenie idzie przez zawór serwisowy zabezpieczony przed zamknięciem,
• znasz ustawione ciśnienie wstępne i ciśnienie napełnienia instalacji,
• połączenia są suche także po nagrzaniu ogrzewania,
• ciśnienie przy grzaniu rośnie tylko lekko i po ostygnięciu wraca do wartości wyjściowej,
• zawór bezpieczeństwa przy pracy ogrzewania nie kapie,
• grzejniki są odpowietrzone i grzeją na całej powierzchni,
• dostałeś potwierdzenie wykonanej pracy i instrukcję naczynia.