Montaż pompy ciepła powietrze-woda

Przez montaż rozumie się w cenniku pracę instalatora przy ustawieniu i podłączeniu jednej pompy ciepła powietrze-woda. Zwykle chodzi o następujące czynności:

• ustawienie jednostki zewnętrznej na przygotowanym fundamencie, stojaku lub konsoli ściennej, wraz z wypoziomowaniem i podkładkami antywibracyjnymi,
• montaż jednostki wewnętrznej, modułu hydraulicznego lub jednostki kompaktowej z zasobnikiem,
• połączenie hydrauliczne części zewnętrznej i wewnętrznej oraz podłączenie do instalacji grzewczej i przygotowania ciepłej wody,
• montaż armatury należącej do pompy, na przykład filtra, zaworów odcinających, zaworu bezpieczeństwa i odpowietrznika,
• odprowadzenie skroplin z jednostki zewnętrznej,
• napełnienie, odpowietrzenie i próba szczelności obiegu,
• pierwsze uruchomienie, podstawowe ustawienie sterowania i instruktaż dla właściciela.

Montaż zwykle nie obejmuje samej pompy ciepła, zasobnika c.w.u., bufora, betonowego fundamentu, wykopu pod rury, zasilania elektrycznego ani pomiarów instalacji elektrycznej. Część elektryczną podłącza elektryk z odpowiednim świadectwem kwalifikacyjnym. W systemie typu split, w którym przewody chłodnicze łączy się na budowie, obieg chłodniczy może otwierać i napełniać wyłącznie osoba z certyfikatem F-gazowym. W monobloku czynnik chłodniczy jest fabrycznie zamknięty w jednostce zewnętrznej, a między jednostkami płynie tylko woda.

U wielu producentów uruchomienie wykonuje autoryzowany serwis. Często od tego zależy też przedłużona gwarancja. Przed podpisaniem umowy warto ustalić, kto wykonuje uruchomienie i czy jest ono wliczone w cenę.

W nowym domu pompę ciepła montuje się zwykle po tynkach i wylewkach, gdy budynek jest zamknięty, a instalacja grzewcza gotowa. Przy modernizacji pompę często podłącza się do istniejących grzejników. Najpierw trzeba wtedy sprawdzić, czy grzejniki ogrzeją dom przy niższej temperaturze wody. Pompa ciepła pracuje najoszczędniej przy niskiej temperaturze zasilania, najlepiej z ogrzewaniem podłogowym. Stare grzejniki dobrane na 70 do 80 °C mogą nie wystarczyć podczas największych mrozów.

Przed przyjazdem ekipy montażowej powinny być gotowe:

• Obliczenie zapotrzebowania na ciepło budynku. Bez niego moc pompy jest tylko szacowana. Przewymiarowana pompa często się włącza i wyłącza, a zbyt mała w mrozy długo pracuje na grzałce elektrycznej.
• Fundament lub konsola dla jednostki zewnętrznej. Betonowa ława, bloczek lub stojak, ponad typową grubością pokrywy śnieżnej. Na Podhalu i w północno-wschodniej Polsce ta wysokość musi być większa niż na zachodzie kraju.
• Przejście przez ścianę. Otwór lub rura osłonowa na przewody i kabel, najlepiej przygotowane już na etapie stanu surowego.
• Odprowadzenie skroplin. Drenaż żwirowy lub podłączenie do kanalizacji deszczowej albo sanitarnej. Według producentów jednostka zewnętrzna potrafi zimą wytworzyć nawet kilkadziesiąt litrów skroplin na dobę.
• Zasilanie elektryczne. Osobny, zabezpieczony obwód zgodnie z wymaganiami producenta oraz uzgodnienie z operatorem sieci dystrybucyjnej, jeśli trzeba zwiększyć moc przyłączeniową lub zmienić taryfę.
• Miejsce na jednostkę wewnętrzną. Kotłownia lub pomieszczenie techniczne z dostępem do instalacji, odpływem dla zaworu bezpieczeństwa i miejscem na serwis.

Ustawienie jednostki zewnętrznej

To najważniejsza decyzja całego montażu. Jednostka potrzebuje swobodnego napływu powietrza, a wydmuchiwane zimne powietrze nie może wracać do wlotu. Producenci zalecają unikać narożników i wąskich przestrzeni między dwiema ścianami, bo odbicia wzmacniają hałas. Niekorzystne jest też miejsce pod oknem sypialni, przy tarasie lub tuż przy granicy działki sąsiada. Jeśli z dachu może zsuwać się śnieg lub lód, jednostka potrzebuje daszku. Przy czynniku R290, którego używa wiele nowszych monobloków, producent wyznacza wokół jednostki strefę bezpieczeństwa, w której nie mogą znajdować się na przykład studzienki, doświetla piwniczne, otwory wentylacyjne ani wejścia do piwnicy.

Posadowienie na fundamencie lub konsoli

Jednostkę ustawia się na betonowym fundamencie, stojaku lub nośnej konsoli ściennej. Musi stać w poziomie, a pod nóżkami powinny być podkładki antywibracyjne. Konsola ścienna to kompromis. Oszczędza miejsce, ale przy lekkich ścianach lub na ścianie sypialni może przenosić drgania do domu. Większość instalatorów woli więc osobny fundament na gruncie.

Podłączenie hydrauliczne

Między jednostką zewnętrzną a wewnętrzną układa się izolowane rury. Na zewnątrz izolacja musi być odporna na wilgoć i promieniowanie UV. Na przyłączach montuje się elastyczne węże tłumiące drgania i filtr chroniący wymiennik pompy przed zanieczyszczeniami z instalacji. Przy podłączeniu do starej instalacji opłaca się ją wcześniej przepłukać i dodać separator zanieczyszczeń z magnesem. Szlam ze starych grzejników to częsta przyczyna awarii.

Podłączenie do ogrzewania i ciepłej wody

Zgodnie z projektem pompę łączy się bezpośrednio z obiegiem grzewczym albo przez bufor lub sprzęgło hydrauliczne. Do ciepłej wody stosuje się zawór trójdrogowy i zasobnik z odpowiednio dużą wężownicą. Zwykły zasobnik do kotła ma często za małą wężownicę i wodę dogrzewa wtedy grzałka elektryczna. Producenci podają też minimalną pojemność wodną instalacji i minimalny przepływ, który musi być zawsze zapewniony, także przy zamkniętych głowicach termostatycznych.

Skropliny i ochrona przed mrozem

Skropliny odprowadza się do drenażu żwirowego poniżej strefy przemarzania, do kanalizacji deszczowej lub przez syfon do kanalizacji sanitarnej. Zewnętrzny odcinek odpływu wymaga ochrony przed zamarzaniem, często przewodu grzejnego. Jeśli hydraulika na zewnątrz nie jest zabezpieczona, a pompa stanie podczas przerwy w dostawie prądu, woda w wymienniku może zamarznąć. Rozwiązaniem jest glikol, zawory przeciwzamrożeniowe lub rozdzielenie obiegu zgodnie z instrukcją producenta.

Napełnienie, próba szczelności i uruchomienie

Obieg napełnia się uzdatnioną wodą, odpowietrza i wykonuje próbę szczelności. Elektryk kończy podłączenie zasilania, a serwisant uruchamia pompę. Ustawia się krzywą grzewczą, czyli zależność temperatury wody od temperatury zewnętrznej, przygotowanie ciepłej wody, program antylegionella i harmonogramy. Na końcu sporządza się protokół uruchomienia.

Monoblok

Cały obieg chłodniczy znajduje się w jednostce zewnętrznej. Do domu prowadzą tylko rury z wodą. Montaż jest prostszy i nie wymaga certyfikatu F-gazowego. Wadą jest konieczność zabezpieczenia rur wodnych na zewnątrz przed mrozem i zwykle ograniczona odległość między jednostkami.

Split

Sprężarka jest na zewnątrz, wymiennik woda-czynnik w środku. Między jednostkami biegną przewody chłodnicze, które nie zamarzają. Obieg trzeba jednak połączyć, osuszyć próżniowo i napełnić na miejscu, a może to zrobić tylko certyfikowany serwisant. Split wybiera się często, gdy jednostka zewnętrzna stoi dalej od domu.

Układ hybrydowy

Pompa ciepła pracuje razem z istniejącym kotłem gazowym, który włącza się tylko w największe mrozy lub przy dużym poborze ciepłej wody. Przy modernizacji to rozsądny etap pośredni, jeśli dom nie jest jeszcze ocieplony.

Orientacyjne ceny urządzeń bardzo się różnią w zależności od mocy i marki. Przy typowych mocach dla domu jednorodzinnego chodzi o kilkanaście do kilkudziesięciu tysięcy złotych za urządzenie oraz dodatkowe pozycje za zasobnik, bufor i osprzęt. Dokładną kwotę poda dopiero oferta dla konkretnego domu.

• Moc dobrana na oko. W praktyce zdarza się, że pompę wybiera się według powierzchni domu lub mocy starego kotła. Stary kocioł jest zwykle mocno przewymiarowany, a dom po ociepleniu potrzebuje znacznie mniej ciepła.
• Jednostka w złym miejscu. Pod oknem sypialni, w narożniku między ścianami lub naprzeciw tarasu sąsiada. Hałas rozwiązuje się potem dodatkowo i drożej.
• Skropliny wylewane na teren. Woda zimą zamarza, pod jednostką rośnie lód, który może uszkodzić parownik lub chodnik.
• Jednostka zewnętrzna bez prześwitu nad gruntem. Śnieg zasłania wlot lub odpływ skroplin, a pompa ma problem z odszranianiem.
• Nieprzepłukana stara instalacja. Szlam i magnetyt zatykają filtr i wymiennik już w pierwszym sezonie.
• Za mała wężownica w zasobniku. Ciepła woda grzeje się długo i dogrzewa ją grzałka, co podnosi zużycie prądu.
• Głowice termostatyczne we wszystkich pomieszczeniach bez obejścia. Pompa nie ma zapewnionego minimalnego przepływu i zgłasza błędy.
• Ustawienia fabryczne. Krzywa grzewcza zostaje niepotrzebnie wysoko i pompa pracuje z gorszą sprawnością, niż mogłaby.

Czy ustawienie jednostki zewnętrznej wymaga zgłoszenia lub pozwolenia, warto sprawdzić w starostwie lub urzędzie miasta właściwym dla danej nieruchomości. W budynku wielorodzinnym potrzebna jest zgoda wspólnoty mieszkaniowej, bo elewacja i dach to części wspólne.

Hałas jednostki zewnętrznej nie może przekraczać dopuszczalnych poziomów wobec sąsiednich budynków, szczególnie w nocy. Przeróbki po skargach sąsiadów są zwykle kosztowne. Producenci podają więc moc akustyczną jednostki i zalecane odległości, których warto przestrzegać już na etapie planowania.

Podłączenie elektryczne musi wykonać elektryk z uprawnieniami, który po pracach sporządza protokół pomiarów. Zmianę mocy przyłączeniowej lub taryfy należy wcześniej uzgodnić z operatorem sieci dystrybucyjnej.

Na pompy ciepła w domach jednorodzinnych można uzyskać wsparcie między innymi z programu Czyste Powietrze, a część wydatków da się też rozliczyć w ramach ulgi termomodernizacyjnej w zeznaniu podatkowym. Programy wymagają zwykle, by urządzenie spełniało wymagania techniczne, a często także by znajdowało się na liście zielonych urządzeń i materiałów. Warunki, kwoty i terminy się zmieniają, dlatego przed zamówieniem urządzenia warto sprawdzić aktualne zasady na oficjalnym portalu programu i u doradcy podatkowego.

Przy odbiorze warto poprosić o protokół uruchomienia, warunki gwarancji i protokół pomiarów elektrycznych. Następnie należy przejrzeć te punkty:

• jednostka zewnętrzna stoi w poziomie, na podkładkach antywibracyjnych i odpowiednio wysoko nad terenem,
• wokół jednostki jest wolna przestrzeń zgodna z instrukcją producenta, a wydmuchiwane powietrze nie trafia w ścianę ani w stronę sąsiada,
• skropliny odpływają do drenażu lub kanalizacji i nie płyną po chodniku,
• rury na zewnątrz są w całości zaizolowane, izolacja nie jest rozdarta i jest chroniona przed słońcem,
• przejście przez ścianę jest uszczelnione i nie dostaje się do niego woda,
• na zasilaniu pompy są filtr i zawory odcinające, do których jest dostęp podczas serwisu,
• ciśnienie w instalacji po próbie nie spada i z armatury nic nie kapie,
• sterowanie jest ustawione, właściciel wie, jak zmienić temperaturę i tryb pracy, i ma zapisane dane do aplikacji,
• pompa podczas pracy nie wydaje nietypowych dźwięków ani drgań przenoszących się do domu.

Przez pierwszą zimę warto śledzić zużycie prądu i liczbę godzin pracy grzałki rezerwowej. Jeśli włącza się często już przy umiarkowanym mrozie, coś jest nie tak z ustawieniami lub z doborem mocy.

Cena robocizny w cenniku NUMIQ wynosi około 4 040 zł za sztukę dla jednej pompy ciepła powietrze-woda. Jest to praca instalatora wraz z drobnymi materiałami eksploatacyjnymi, bez samej pompy, zasobnika, bufora i innego głównego materiału. Rzeczywiste ceny różnią się w zależności od regionu i miasta, w Warszawie, Krakowie czy Trójmieście są zwykle wyższe niż w mniejszych miejscowościach.

Na końcową kwotę montażu najbardziej wpływają:

• odległość między jednostką zewnętrzną a wewnętrzną i sposób prowadzenia rur,
• to, czy chodzi o nowy dom z przygotowaną instalacją, czy o wymianę źródła ciepła w starej instalacji, którą trzeba przepłukać i przerobić,
• liczba obiegów grzewczych, bufor, zasobnik i układ hybrydowy z istniejącym kotłem,
• demontaż i wywóz starego kotła,
• dostęp do miejsca montażu i potrzeba rusztowania lub podnośnika przy konsoli ściennej,
• prace budowlane, takie jak fundament, przejścia przez ściany i wykop pod rury.

Powiązane prace można wycenić osobno, na przykład demontaż kotła gazowego lub elektrycznego, montaż naczynia wzbiorczego albo układanie rur ogrzewania podłogowego. Przegląd wszystkich pozycji znajduje się w części instalacje grzewcze.

Ile trwa montaż pompy ciepła?

W przygotowanym nowym domu doświadczona ekipa wykonuje montaż hydrauliczny zwykle w jeden do dwóch dni. Przy wymianie źródła ciepła w starym domu, z płukaniem instalacji i demontażem kotła, może to potrwać dłużej. Uruchomienie przez autoryzowany serwis planuje się czasem na osobny termin.

Czy pompę ciepła można podłączyć do starych grzejników?

Tak, jeśli grzejniki ogrzeją dom przy niższej temperaturze wody. Sprawdza się to obliczeniem albo próbą zimą, gdy istniejący kocioł ustawi się na niższą temperaturę. Jeśli to nie wystarcza, pomaga wymiana części grzejników na większe, ocieplenie lub układ hybrydowy.

Jakiej mocy pompy ciepła potrzebuję?

Moc określa się na podstawie obliczenia zapotrzebowania budynku na ciepło i zużycia ciepłej wody. Powierzchnia domu to tylko zgrubna wskazówka. Ocieplony nowy dom potrzebuje znacznie mniejszej mocy niż nieocieplony dom z lat osiemdziesiątych o tej samej powierzchni.

Czy pompę musi uruchomić serwis producenta?

Wiele marek wymaga tego do pełnej lub przedłużonej gwarancji. Przy dofinansowaniu ważna może być również dokumentacja montażu. Przed zamówieniem warto ustalić, kto uruchomi pompę i czy jest to ujęte w ofercie.

Czy pompa ciepła powietrze-woda może latem chłodzić?

Wiele urządzeń ma tryb chłodzenia. Najlepiej sprawdza się z klimakonwektorami lub z ogrzewaniem podłogowym z kontrolą punktu rosy, aby na podłodze nie zbierała się wilgoć. Chłodzenie przez zwykłe grzejniki się nie sprawdza.