Boru dondurma

İşin kendisi uzun sürmez, ama asıl belirleyici olan hazırlıktır. Buz tıkacı ancak boruda su akmıyorsa ve sıcak değilse tutar. Uygulamada süreç kabaca şöyle ilerler:

1. Usta borunun malzemesini, çapını ve durumunu inceler, dondurmak için düz ve sağlam bir bölüm seçer.
2. Kalorifer tesisatında kombi veya kazan ve sirkülasyon pompası kapatılır, mümkünse ilgili hattın vanası kapanır. Hattaki suyun soğuması gerekir, çünkü sıcak su çok daha yavaş donar.
3. Soğutma kafaları boruya takılır. Küçük çaplı hatlarda genellikle bir tane, büyük çaplarda bazen yan yana iki tane kullanılır.
4. Cihaz, borunun içinde tam bir tıkaç oluşana kadar soğutur. Konutlarda kullanılan çaplarda bu süre, malzemeye göre genellikle birkaç dakikadan birkaç on dakikaya kadar değişir.
5. Usta tıkacın tutup tutmadığını dikkatle kontrol eder: arkadaki bağlantıyı biraz gevşetir ve suyun kesilip kesilmediğine bakar.
6. Ardından asıl onarım yapılır. Cihaz iş boyunca çalışmaya devam eder ve tıkacı korur.
7. İş bitince soğutma kapatılır, tıkacın yavaşça erimesi beklenir, sonra sistem yeniden çalıştırılır, su takviyesi yapılır ve havası alınır.

En büyük faydayı, tesisatı boşaltmanın çok iş ve gereksiz risk getireceği yerlerde sağlar. Tipik durumlar şunlardır:

• vanası olmayan bir peteğin değiştirilmesi veya sökülmesi,
• artık sızdıran eski bir vananın veya musluğun değiştirilmesi,
• örneğin banyo ya da mutfak yenilemesinde yeni bir hattın bağlanması,
• sızdıran bir boru bölümünün onarılması,
• merkezi ısıtmalı bir apartmanda tek bir dairede yapılacak müdahale.

İnsanlar tesisatı boşaltmaktan neden kaçınır? Eski bir sistemde su boşaltılıp yeniden doldurulduğunda borulardaki tortular yerinden oynar, sonra vanaları ve petekleri tıkayabilir. Sistem kolayca hava yapar, havasını almak uzun sürer ve kışın bu arada odalar soğur. Büyük tesisatlarda ayrıca çok miktarda su ve varsa kimyasal katkı da boşa gider.

Ancak boru dondurma her yerde işe yaramaz. Tesisatta antifriz varsa tıkaç zor oluşur ya da hiç oluşmaz. Sürekli akış da sorundur, örneğin basıncı düşürülemeyen bir şebeke suyu bağlantısında. Çok paslanmış bir boru da sıcaklık değişimine dayanamayabilir. Bu durumlarda usta başka bir yöntem önerir, örneğin yalnızca bir hattın kısmen boşaltılması.

Merkezi sistemli bir apartmanda kolon hattı ortak tesisattır. Çoğu zaman kazan dairesindeki pompanın kısa süreliğine durdurulması gerekir. Bu yüzden işin gününü ve saatini önceden apartman yönetimiyle konuşun, böylece pompa doğru zamanda kapatılır ve komşular da haberdar olur.

Genellikle üç tür cihaz kullanılır. Ustanın hangisini seçeceği borunun çapına, malzemesine ve tıkacın ne kadar süre tutması gerektiğine bağlıdır.

• elektrikli soğutma cihazı buzdolabına benzer şekilde çalışır. Kafalar bir kompresöre bağlıdır ve tıkacı uzun süre korur. Daire ve müstakil ev tesisatları için uygundur,
• tüpten karbondioksit küçük çaplarda kısa müdahaleler için kullanılır. Basittir, ancak tıkacı yalnızca tüpte gaz olduğu sürece korur,
• sıvı azot büyük çaplarda ve zor tesisatlarda, örneğin teknik odalarda veya ticari binalarda tercih edilir.

Çelik ve bakır borular sorunsuz dondurulur. Plastik ve çok katmanlı borular ısıyı daha kötü iletir, bu yüzden dondurma daha uzun sürer ve daha dikkatli takip edilmelidir. Bazı boru üreticilerinin bu konuda kendi sınırlamaları vardır, bu nedenle evinizdeki tesisatın hangi malzemeden yapıldığını önceden öğrenmekte fayda var.

İşin kapsamı ve zorluğu, dolayısıyla maliyeti de, özellikle şu koşullara bağlıdır:

• çap ve malzeme: ince bir bakır boru hızlı donar, kalın etli çelik veya büyük çaplı bir boru daha güçlü bir cihaz ve daha fazla zaman ister,
• boruya erişim: açıkta giden boru idealdir, kanal içinde, fayans arkasında veya duvara çok yakın olan bir borunun önce açılması gerekir,
• akışı durdurma imkânı: pompa kapatılabiliyor ve sistem soğuyabiliyorsa her şey rahat ilerler, sürekli akış varsa iş uzar ya da yapılamaz,
• tesisatın durumu: paslı veya daha önce onarılmış borular daha dikkatli çalışmayı gerektirir,
• bağlantılı işler: dondurma neredeyse her zaman petek, vana ya da boru parçası değişimiyle birlikte yapılır ve bu işlerin süresi, tıkacın ne kadar tutması gerektiğini belirler.

Sorunların çoğu dondurma sırasında değil, kötü hazırlık yüzünden çıkar. Uygulamada şu durumlar sık görülür:

• sıcak tesisatı veya pompa çalışırken dondurmaya çalışmak, tıkaç oluşmaz ya da iş sırasında çözülür,
• yanlış yer seçmek, örneğin borunun en zayıf olduğu dirsek, bağlantı noktası veya hasarlı bölüm,
• arka arkaya iki noktayı dondurup aradaki bölümü kapalı bırakmak, buz genleşir ve kapalı kalan parçada basınç boruya zarar verecek kadar artabilir,
• tıkaca çok yakın yerde lehim veya kaynak yapmak, ısı tıkacı eritir, bu yüzden mesafe bırakılır ya da pres bağlantı tercih edilir,
• erimeyi açık alevle hızlandırmak, bu da boruyu deforme edebilir veya ileride sızıntıya yol açabilir.

Eritme sırasında basit bir kural geçerlidir: tıkacın yavaşça erimesini bekleyin, tam basıncı ve pompayı ancak ondan sonra devreye alın.

Usta gittikten sonra sistemin önceki kadar iyi çalıştığından emin olun. Teslim alırken şu noktaları gözden geçirin:

• yeni veya değiştirilen bağlantı kuru ve birkaç saatlik çalışmadan sonra da damlatmıyor,
• tıkacın olduğu yerde gözle görülür bir şekil bozukluğu veya çatlak yok,
• kombi veya tesisat manometresindeki basınç, kombi üreticisinin belirttiği aralıkta,
• peteklerin havası alınmış ve tüm yüzeyleri eşit ısınıyor,
• sirkülasyon pompası çalışıyor ve tesisatta fokurdama ya da tıslama sesi yok,
• usta tam olarak neyi değiştirdiğini ve ileride nem görürseniz ne yapmanız gerektiğini size anlattı.