Sıcak su sirkülasyon hattı montajı

Sirkülasyon en çok sıcak su kaynağının kullanım noktasından uzak olduğu yerlerde fark yaratır. Tipik örnek bir villa ya da dubleks evdir: kazan ve sıcak su deposu bodrumda veya kazan dairesinde, banyo ise üst kattadır. Birden fazla banyosu olan büyük daireler de benzer durumdadır. Termosifonun hemen banyonun yanında olduğu küçük bir dairede ise çoğu zaman gerek yoktur, çünkü kısa boruda sıcak su zaten çabuk gelir.

Sıcak suyu neyin ürettiği de önemlidir. Sirkülasyon için suyun geri döneceği bir depo gerekir. Türkiye'de çok yaygın olan, suyu anlık ısıtan depolu olmayan kombilerde sirkülasyon genellikle bağlanamaz. Bu işe uygun olarak üretilmiş bazı modeller ise istisnadır. Çatıda güneş enerjili sistemi olan ve aşağıda boyler kullanan evlerde, sirkülasyon genellikle boyler deposuna bağlanır. Merkezi sıcak su sistemi olan bir apartmanda veya sitede oturuyorsanız, kolon hatlarındaki sirkülasyon binanın ortak tesisatıdır ve apartman yönetiminin sorumluluğundadır.

İyi bir montaj, planlamayla başlar. Tesisatçı önce deponun yerine, sıcak su borusunun nereden geçtiğine ve dönüş borusunun nereye kadar uzanması gerektiğine bakar. Sirkülasyon hattı her bataryaya ayrı ayrı değil, genellikle en uzaktaki kullanım noktasına ya da ana hattın sonuna kadar çekilir.

1. Su vanasını kapatmak ve tesisatın ilgili bölümündeki sıcak suyu boşaltmak.
2. Dönüş borusunun güzergâhını mümkün olduğunca kısa, kör uç bırakmadan ve tercihen sıcak su borusuna paralel olarak belirlemek.
3. Genellikle sıcak su borusundan daha ince olan sirkülasyon borusunu döşemek ve sıcak su hattının sonuna bağlamak.
4. Sıcak su ve dönüş borularını dirsekler ve armatürler dahil tüm uzunluk boyunca yalıtmak.
5. Depo yanına sirkülasyon pompasını iki tarafında kesme vanaları ve bir çek valf ile, ok yönü depoya bakacak şekilde takmak.
6. Birden fazla kol varsa, suyun tüm kollara eşit dağılması için dengeleme vanaları veya termostatik sirkülasyon vanaları takmak.
7. Depoda sirkülasyon bağlantı ağzı varsa dönüş borusunu buraya bağlamak.
8. Sistemi doldurmak, havasını almak ve basınç testi ile sızdırmazlığı kontrol etmek.
9. Pompanın elektrik bağlantısını yaptırmak ve çalışma saatlerini veya sıcaklığı ayarlamak.

Pompanın elektrik bağlantısını, özellikle fişsiz sabit bağlantıyı mutlaka bir elektrikçi yapmalıdır. Islak hacimlere yakın elektrik işlerinde bu konu ayrıca önemlidir.

İçme ve kullanma sıcak suyu için, bu iş için üretilmiş, gövdesi bronz, pirinç veya paslanmaz çelik olan bir pompa kullanılır. Kalorifer tesisatında kullanılan dökme demir gövdeli sıradan sirkülasyon pompası buraya uygun değildir, çünkü sürekli taze suyla temas edince paslanır. Normal bir müstakil ev için küçük bir pompa yeterlidir. Daha güçlü pompalar ancak uzun tesisatlarda ve büyük binalarda gerekir.

Kontrol neden bu kadar önemli? Gece gündüz çalışan bir pompa, sıcak suyu durmadan borularda dolaştırır ve su bu sırada ısı kaybeder. Çoğu evde sıcak suya sabah ve akşam ihtiyaç duyulur. Bu yüzden şu seçenekler kullanılır:

• Zaman saati: pompa yalnızca ayarlanan saatlerde çalışır, örneğin sabah işe çıkmadan önce ve akşam
• Termostat: dönüş borusundaki su belirlenen sıcaklığın altına düşünce pompa devreye girer
• Kendi kendine öğrenen pompa: üreticiye göre evde sıcak suyun hangi saatlerde kullanıldığını hatırlar ve buna göre çalışır
• İsteğe bağlı çalıştırma: batarya yanındaki bir buton veya sensörle pompa kısa bir süre için çalışır

Hijyeni de unutmamak gerekir. Hatta dolaşan sıcak su uzun süre düşük sıcaklıkta kalmamalıdır, çünkü bu koşullarda lejyonella gibi bakteriler daha kolay çoğalır. Bu nedenle depo çıkışındaki sıcaklık genellikle yaklaşık 55 ile 60 °C arasında tutulur ve birçok cihaz zaman zaman daha yüksek sıcaklığa ısıtma imkânı sunar. Borularda su tesisatında kullanılan bilinen malzemeler tercih edilir: plastik borular, çok katmanlı borular veya bakır, uygun kalınlıkta yalıtımla birlikte.

Sirkülasyon konuşulurken bazen denge kabı da gündeme gelir. Ancak denge kabı ısıtma tesisatına aittir, kazanı kalorifer devrelerinden ayırır. İçme ve kullanma sıcak suyu hattına takılmaz. Aynı fırsatta kazan dairesi ve ısıtma tesisatı da yenileniyorsa, bu ayrı bir iştir.

En kolay durum, yeni yapılan veya baştan sona yenilenen bir evdir. Duvarlar açıkken dönüş borusu diğer tesisatla birlikte döşenir. Sirkülasyon ağzı hazır olan bir depo ile kısa ve düzgün bir güzergâh da işi kolaylaştırır.

Bitmiş bir eve sonradan montaj ise daha zahmetlidir. Fazla kırım gerektirmeyen bir güzergâh bulmak gerekir: tesisat şaftı, asma tavan, merdiven altı veya kazan dairesi gibi. Kısmen değiştirilmesi gereken eski ve yıpranmış borular, eksik vanalar, sirkülasyon ağzı olmayan bir depo ya da dengelenmesi gereken birden fazla kol da işi uzatır. Bu tür engeller arttıkça işçilik artar ve iş daha maliyetli hale gelir.

• Kontrolsüz pompa: Gece gündüz çalışır, boşuna elektrik harcar ve depodaki suyu soğutur.
• Eksik veya ince yalıtım: Borudaki su hızla ısı kaybeder, depo daha sık ısıtır ve kazanç ortadan kalkar.
• Çek valf takılmaması: Su ters yönde akabilir ve dönüş borusuna soğuk su basılabilir.
• Pompanın ters takılması: Pompa üzerindeki ok depoyu göstermelidir.
• Dengelenmemiş kollar: Su en kısa yolu seçer ve uzaktaki banyo yine sıcak susuz kalır.
• Yanlış pompa: Dökme demir gövdeli kalorifer pompası paslanır, gereğinden büyük pompa ise gürültü yapar ve daha çok enerji harcar.

Uygulamada sık görülen bir durum şudur: sirkülasyon çalışır, ama su ısıtma faturası yükselir. Bunun arkasında neredeyse her zaman zaman ayarı olmayan bir pompa ve yalıtımsız borular vardır.

Teslim alırken sistemin nasıl çalıştığını size göstermelerini isteyin ve şu noktaları kontrol edin:

• Basınç testi yapılmış ve bağlantılar kuru, damlama yok
• Dönüş borusu ve sıcak su borusu tüm uzunluk boyunca yalıtılmış
• Pompa içme ve kullanma suyuna uygun ve ok yönü depoya bakıyor
• Pompanın yanında kesme vanaları ve çek valf var
• Kontrol ayarlanmış ve saatleri veya sıcaklığı nasıl değiştireceğinizi biliyorsunuz
• En uzak musluktan sıcak su birkaç saniye içinde geliyor
• Pompa sessiz çalışıyor, uğultu veya fokurtu yok
• Elektrik bağlantısını bir elektrikçi yapmış
• Pompa ve kontrol cihazının kullanım kılavuzu, varsa boru güzergâhının krokisi size verilmiş