Genleşme tankı montajı

Kapalı sistemlerde kullanılan yaygın genleşme tankının çelik bir gövdesi, içinde de kauçuk bir membranı vardır. Membranın bir tarafında tesisat suyu, diğer tarafında gaz bulunur. Bu gaz genellikle hava ya da azottur. Su ısınınca membranı iter ve gaz sıkışır. Su soğuyunca gaz, suyu tekrar sisteme geri basar. Böylece tesisattaki basınç yalnızca hafifçe değişir.

Eski apartmanlarda ve müstakil evlerde hâlâ açık genleşme deposuna rastlanabilir. Bu depo binanın en yüksek noktasında, çoğu zaman çatı arasında ya da çatıda durur. Açık havayla temas ettiği için su buharlaşır ve sisteme oksijen girer, bu da paslanmayı hızlandırır. Bu nedenle yenileme sırasında çoğunlukla membranlı tanklı kapalı sisteme geçilir.

Tankın değişmesi gerektiğini tesisat genellikle kendisi belli eder. Tipik belirtiler şunlardır:

• manometredeki basınç ısınırken hızla yükseliyor, soğuyunca belirgin şekilde düşüyor,
• görünür bir kaçak olmadığı halde sisteme sık sık su eklemek gerekiyor,
• emniyet ventili ısıtma sırasında damlatıyor ya da su atıyor,
• tankın gaz tarafındaki dolum ventiline basıldığında su geliyor, bu da membranın yırtıldığını gösterir.

Peki emniyet ventilini değiştirmek neden yetmez? Ventil yalnızca aşırı basınca tepki verir. Tank çalışmıyorsa yeni ventil de eskisi gibi su atmaya devam eder.

İşin akışı, sıfırdan kurulum mu yoksa değişim mi yapıldığına göre biraz farklıdır. Ama tesisatçı temelde şu adımları izler:

1. Sistemdeki su hacmini, ısıtma tipini ve binanın yüksekliğini kontrol etmek, tank boyutunu buna göre seçmek.
2. Tesisatı soğutmak, kombiyi veya kazanı kapatmak, sistemin basıncını düşürmek, gerekirse suyun bir kısmını boşaltmak.
3. Değişim yapılıyorsa eski tankı sökmek.
4. Bağlamadan önce yeni tankın ön basıncını sistem yüksekliğine ve kombi üreticisinin talimatına göre ayarlamak.
5. Tankı duvara veya konsola sabitlemek ve yanlışlıkla kapatılamayan kilitli bir servis vanası üzerinden bağlamak.
6. Sistemi şartlandırılmış suyla doldurmak, petekleri ve kombiyi havasını almak, dolum basıncını ayarlamak.
7. Isıtmayı çalıştırmak, ısınma sırasında basıncı izlemek ve bağlantıların sızdırmazlığını kontrol etmek.

Tank çoğunlukla dönüş hattına, yani kazana geri dönen daha soğuk boruya bağlanır. Membran orada sıcaktan daha az etkilenir. Yine de tam yeri kombinin kılavuzu ve tesisatın bağlantı şeması belirler.

Ön basınç nasıl ayarlanır? Kabaca sistemin statik yüksekliğinden, yani tanktan en üstteki peteğe kadar olan yükseklikten yola çıkılır. Her on metre yükseklik için yaklaşık bir bar hesaplanır, üzerine genellikle 0,2 ila 0,3 bar civarında küçük bir pay eklenir. Normal bir müstakil evde bu değer çoğu zaman 0,8 ile 1,2 bar arasında olur. Tesisatın dolum basıncı ise tankın ön basıncının biraz üzerine ayarlanır. Ön basınç yalnızca tanka su baskısı yokken ölçülür.

Seçimde ısıtma tipi ve sistemdeki su miktarı belirleyicidir. Yerden ısıtmada birkaç petekli sisteme göre çok daha fazla su bulunur, bu yüzden daha büyük tank gerekir. Boyler veya akümülasyon tankı olan katı yakıtlı kazanlar ise daha da büyük pay ister.

• Kombi içindeki tank: Duvar tipi doğalgaz kombilerinin çoğunda tank cihazın içindedir. Küçük bir daire için yeterli olabilir. Tesisat büyütüldüğünde veya yerden ısıtma eklendiğinde çoğu zaman dışarıya ek bir tank takılır.
• Duvara asılan ayrı tank: Müstakil evlerde yaygın çözümdür, kontrol için kolay erişilir.
• Ayaklı dik tank: Büyük hacimlerde, örneğin akümülasyon tankı olan sistemlerde kullanılır.

Karıştırmamaya dikkat edin: kullanma suyu için olan tanklar, genellikle mavi renklidir, güneş enerjisi devrelerine ait tanklar da ısıtma tanklarından, genellikle kırmızı olanlardan, farklı özelliklere sahiptir. Birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır. Tank hacmi göz kararıyla değil hesapla belirlenmelidir. Küçük seçilmiş bir tank, bozuk bir tankla aynı sorunları çıkarır.

Kombinin içinde tank varsa ve değişecek olan tam da oysa, bu cihazın içine yapılan bir müdahaledir. Doğalgaz kombisinde bu iş, o cihaz için yetkili servis teknisyenine aittir. Aksi halde hem garanti kaybı hem de güvenlik riski doğar. Çalışma sırasında veya sonrasında gaz kokusu alırsanız cihazı kurcalamayın, ortamı terk edin ve 187 doğalgaz acil hattını arayın.

En kolayı, aynı yerdeki aynı tipte tankın değiştirilmesidir, özellikle de yanında bir servis vanası varsa. Tesisatçı tankı tüm sistemi boşaltmadan ayırır ve iş görece kısa sürede biter.

Şu durumlar işi uzatır ve zorlaştırır:

• servis vanası yoktur ve tüm tesisatı boşaltmak gerekir,
• tank kazan dairesinde zor erişilen bir yerde veya tavana yakın yüksekte durur,
• borularda düzenleme yapmak, armatür, manometre ya da emniyet ventili eklemek gerekir,
• eski tesisat çamurla dolmuştur ve boşaltma sırasında pislik çıkar,
• aynı anda denge kabı (hidrolik ayırıcı) takılacak ya da eski bir boyler sökülecektir.

Denge kabı, kazan devresini ısıtma devrelerinden ayırır ve evde birden fazla devre olduğunda, örneğin hem petek hem yerden ısıtma varsa işe yarar. Tesisat zaten yenileniyorsa tankı ve denge kabını aynı anda bağlamak mantıklıdır.

Merkezi sistemle ısınan bir apartmanda genleşme tankı tek tek daire sahiplerinin işi değildir. Basınç dalgalanıyor ya da kaloriferler ısınmıyorsa apartman yönetimine başvurun.

Uygulamada sorunun çoğu zaman bozuk tanktan değil, hatalı montajdan kaynaklandığı görülür. En sık tekrarlanan hatalar şunlardır:

• ön basınç fabrika ayarında bırakılmış, binaya göre ayarlanmamış,
• ön basınç tanka su baskısı varken ölçülmüş ve sonuç yanıltıcı çıkmış,
• tank sıradan bir küresel vanayla ayrılmış, biri vanayı kapatınca sistem korumasız kalmış,
• tank pompanın ya da yüksek sıcaklığın etkilediği yanlış bir noktaya bağlanmış,
• hacim göz kararıyla seçilmiş,
• tankın dolum ventili duvara dönük takılmış ve ön basınç kontrol edilemiyor.

Üreticilerin talimatlarına ve ısıtma sistemleriyle ilgili TS EN standartlarına göre sistem her koşulda korumalı kalmalıdır. Bu yüzden tank, emniyetsiz sıradan bir vanayla devreden çıkarılabilecek şekilde bağlanmamalıdır.

İşi teslim alırken tankın nasıl bağlandığını size göstermesini isteyin ve şu noktaları kontrol edin:

• tank sağlam sabitlenmiş ve dolum ventiline erişilebiliyor,
• bağlantı, kapatılmaya karşı korumalı bir servis vanası üzerinden yapılmış,
• tesisatçı ayarlanan ön basıncı ve sistemin dolum basıncını size söylemiş,
• bağlantılar ısıtma çalıştıktan sonra da kuru,
• basınç ısınırken yalnızca hafifçe yükseliyor ve soğuyunca eski değerine dönüyor,
• emniyet ventili ısıtma sırasında damlatmıyor,
• peteklerin havası alınmış ve tüm yüzeyleri ısınıyor,
• yapılan iş için bir belge ve tankın kullanım kılavuzu size verilmiş.