Metal Boruların Alev Kaynağı

Alev kaynağı en çok ince cidarlı, küçük çaplı çelik borularda işe yarar. Müstakil evlerdeki ve eski apartmanlardaki kalorifer hatları genellikle bu tiptedir. Kaynakçı ısıyı ince ayarla verebildiği için borunun ince duvarını delmeden çalışmak daha kolaydır. Hamlacın elektriğe ihtiyacı yoktur, bu yüzden radyatör arkası ya da kazan dairesinin tavanı gibi dar yerlere de rahatça girilebilir.

Bazı durumlarda ise başka bir yöntem seçilir:

• kalın cidarlı ve büyük çaplı borular kazan dairelerinde genellikle elektrik ark kaynağıyla birleştirilir, çünkü kalın malzemede bu yöntem daha hızlıdır,
• bakır borular pratikte neredeyse her zaman sert lehimle birleştirilir, kaynatılmaz; burada da alev kullanılır ama bakır eritilmez,
• galvanizli borular, yani eski su tesisatlarında sık görülen çinko kaplı borular kaynatılmamalıdır: çinko ısınınca yanar ve zararlı duman çıkarır, birleşim yeri de pas korumasını kaybeder; bu borular dişli bağlantı ya da geçiş parçalarıyla bağlanır,
• doğal gaz boruları sıradan bir kalorifer işi değildir; bu hatlarda yalnızca yetkili doğal gaz tesisatçısı çalışabilir ve iş sonunda sızdırmazlık testi yapılır.

Eski binalarda alev kaynağının bir avantajı daha vardır. Eski boruların ölçüleri çoğu zaman günümüzün pres bağlantı parçalarına uymaz ya da borular o kadar incelmiştir ki pres işlemine dayanamaz. Kaynakla yeni parça, eski borunun sağlam kısmına doğrudan bağlanır.

Kaynağın kendisi sandığınızdan kısa sürer. Zamanın büyük kısmını hazırlık ve kontrol alır.

1. Kombiyi ya da kazanı kapatmak, sistemin soğumasını beklemek ve en azından kaynak yapılacak bölümdeki suyu boşaltmak.
2. Çevreyi güvenli hale getirmek: yanıcı eşyaları uzaklaştırmak, zemini ve duvarları yanmaz bir örtü ya da sacla korumak, yangın söndürücüyü hazır tutmak.
3. Hasarlı bölümü kesmek, boru uçlarını pas, boya ve yağdan parlak metal görünene kadar temizlemek, gerekirse kenarlara pah açmak.
4. Yeni parçayı tam yerine oturtmak ve sabitlemek, böylece eksen kaymaz ve kaynak sırasında parça oynamaz.
5. Alevi cidar kalınlığına göre ayarlamak ve birleşim yerini tüm çevresi boyunca eşit ısıtmak.
6. Boru çevresinde kesintisiz bir hareketle kaynak yapmak, gerekirse ilave tel kullanmak.
7. Kaynağın kendi kendine soğumasını beklemek, üzerine su dökmemek.
8. Kaynağı gözle kontrol etmek, sistemi doldurmak, havasını almak ve basınç testi yapmak.
9. İş bittikten sonra bir süre çalışma alanının çevresini izlemek, tozun ya da yalıtımın için için yanıp yanmadığına bakmak.

Boru duvara ya da şapın içine gömülecekse bu iş ancak basınç testi başarıyla geçtikten sonra yapılır. Sıvanın altında kalmış sızdıran bir kaynağı bulmak, hâlâ gözünüzün önündeki bir kaynağı bulmaktan çok daha zordur.

İşin zorluğunu ve dolayısıyla maliyetini belirleyen başlıca şeyler, kaynakçının birleşim yerine ne kadar rahat ulaştığı ve borunun ne durumda olduğudur. Kazan dairesinde ya da duvar üzerinde açıkta giden, hamlaçla etrafı rahatça dönülebilen bir boru kolay kaynatılır. Şu durumlarda iş zorlaşır:

• birleşim yeri duvara çok yakın, köşede ya da tavanın altında, kaynakçı rahatsız bir pozisyonda çalışmak zorunda,
• boru ağır şekilde paslanmış ve kaynağa dayanacak kalınlıkta bir yer aramak gerekiyor,
• yakında ahşap kaplama, asma tavan, elektrik kabloları ya da plastik boru var ve bunların korunması gerekiyor,
• merkezi kaloriferli bir apartmanda bütün kolon hattının boşaltılması gerekiyor,
• kaynaktan sonra kanal açma, duvar örme ve alçı sıva tamiri gibi işler geliyor.

Türkiye'de birçok dairede bireysel kombi bulunur. Bu durumda yalnızca kendi dairenizin tesisatı boşaltılır. Merkezi sistemli binalarda ise kalorifer kolonu ortak tesisata aittir ve dairenizden geçse bile bütün binayı etkiler. Böyle bir işi önceden apartman yönetimiyle konuşun, boşaltma gününü ve saatini birlikte planlayın, kat malikleri de haberdar olsun.

Alev kaynağı açık ateşle ve basınçlı tüplerle yapılan bir iştir. Bu yüzden yalnızca eğitimli, kaynakçı belgesine sahip bir ustanın işidir. Kendin yap işi değildir. Deneyimli bir kaynakçı yalnızca kaynak tekniğini değil, binalarda kaynak yaparken uyulması gereken yangın güvenliği kurallarını da bilir: çalışma alanının hazırlanması, yangın söndürücünün yakında bulunması ve iş bittikten sonra çevrenin bir süre gözetlenmesi.

İş bittikten sonraki gözetim neden bu kadar önemli? Kıvılcımlar ve kızgın metal, kanaldaki tozu, yalıtım malzemesini ya da duvar arkasındaki ahşabı tutuşturabilir, üstelik bu bazen gecikmeli olur. Yangın kimi zaman kaynakçı gittikten sonra ortaya çıkar. Ev sahibi olarak siz de boruların çevresindeki yanıcı her şeyi önceden kaldırarak ve odanın havalandırılabilmesini sağlayarak yardımcı olursunuz.

Çalışma sırasında gaz kokusu alırsanız işi hemen durdurun, ortamı havalandırın, elektrikli cihazları açıp kapatmayın, binayı terk edin ve 187 doğal gaz acil hattını ya da 112'yi arayın.

Uygulamada çoğunlukla şu sorunlarla karşılaşılır:

• iyi temizlenmemiş boru uçları: pas ve boya kaynakta gözenek oluşturur, kaynak zamanla terler ve su sızdırır,
• delinmiş boru cidarı: ince borularda alev çok güçlü olduğunda ya da tek bir noktada fazla tutulduğunda olur,
• kökte birleşmemiş kaynak: dıştan düzgün görünür ama içeride metal tüm kalınlık boyunca kaynaşmamıştır,
• incelmiş boruya yapılan kaynak: birleşim sızdırmaz ama birkaç santim ötede paslanmış boru kısa sürede patlar,
• basınç testi yapmadan gömme: sızıntı sonradan duvarda nemli bir leke olarak ortaya çıkar.

İşi teslim alırken özellikle şu noktalara bakın:

• kaynak, borunun tüm çevresi boyunca kesintisiz, delik, çatlak ve görünür gözenek yok,
• birleştirilen borular aynı eksende, hat eğrilmemiş ya da sarkmamış,
• çalışma alanının çevresinde yanık izi yok, zemin ve duvar koruması işini görmüş,
• sistem dolduruldu, havası alındı ve basınç testinden geçti,
• kalorifer çalıştırıldıktan sonra birleşim yerleri çalışma sıcaklığında da kuru,
• radyatörler eşit ısınıyor, tesisatta hava sesi ya da guruldama yok,
• kombinin ya da kazanın manometresindeki basınç birkaç günlük çalışmadan sonra düşmüyor,
• gömülecek borular ancak sızdırmazlık testinden sonra kapatıldı.