Yerden ısıtma sistem levhası döşeme

Sistem levhası aynı anda üç iş görür. Boruları belirli aralıklarla tutar, böylece zemin her yerde eşit ısınır. Boruların hemen altında ısı yalıtımı oluşturur, yani ısı aşağı kaçmaz, şapa yönelir. Üst yüzeydeki folyo, bindirmeleri ve kilitleriyle birlikte taze şapın levha aralarına sızmasını önler. Şap aralara girerse boruların altında ısı köprüleri oluşur.

En sık karşılaşılan tür kabaralı levhadır. Sertleştirilmiş EPS'ten yapılır, üzerindeki çıkıntıların arasına boru ayakla bastırılarak yerleştirilir. Kabaralar düzenli bir ızgarada dizilidir, genellikle 50 mm aralıkla. Bu sayede tesisatçı boruları ölçü almadan 100, 150 ya da 200 mm aralıkla döşeyebilir. Levhanın üstü çoğunlukla sert bir plastik folyo ile preslenmiştir. Bu folyo köpüğü ezilmeye ve şaptan gelen neme karşı korur.

Peki borular neden düz bir köpük levhanın üzerine konmuyor? Konabilir, ama o zaman boruların klips ya da raylarla sabitlenmesi gerekir ve şap dökülürken borular yukarı kalkmaya meyillidir. Sistem levhası bu işi basitleştirir ve sonucu daha öngörülebilir kılar.

Yalıtımlı kabaralı levha

Yeni binalar ve büyük tadilatlar için klasik çözümdür. Kabaraların altında, üreticiye göre yaklaşık 10 ile 30 mm arasında bir yalıtım tabakası bulunur. Genellikle döşemenin asıl ısı yalıtımını sağlayan ek bir yalıtım katmanının üzerine serilir. Avantajı hızlı döşenmesi ve boruyu sağlam tutmasıdır. Seçerken levhanın hangi boru çapına göre üretildiğine ve basınç dayanımına bakın. Yaşam alanlarında üreticinin önerdiği standart dayanım çoğunlukla yeterlidir. Ağır bir mutfak tezgâhının, şöminenin altında ya da garajda daha dayanıklı bir tip gerekir.

Yalıtımsız kabaralı folyo

Kabaralı biçimde şekillendirilmiş ince bir folyodur ve önceden döşenmiş yalıtımın üzerine serilir. Projeyi hazırlayan kişi yalıtımı ayrı bir levhadan, örneğin daha yüksek dayanımlı ya da daha iyi ısı yalıtım değerine sahip bir malzemeden yapmak istediğinde kullanılır. Döşeme bir adım daha uzun sürer, çünkü yalıtım ve folyo ayrı ayrı serilir ve folyonun dalgasız yatması gerekir.

Zımbalı sistem için düz levha

Üzeri lamine folyolu ve ızgara baskılı düz bir levhadır. Borular, el aletiyle çakılan plastik zımbalarla sabitlenir. Sahada buna tacker sistemi de denir. Düzensiz oda biçimlerinde ve eğik duvarlarda daha esnektir, boru ızgaranın dışına da çekilebilir. Öte yandan boruyu yalnızca zımba tutar ve şap dikkatsiz dökülürse borular gevşeyebilir.

Tadilat için düşük profilli levhalar

Eski bir dairenin yenilenmesinde çoğu zaman tam katman için yükseklik yoktur. Küçük çaplı borulara uygun ince levhalar vardır ve bunların üzeri ince tabakalı kendinden yayılan tesviye malzemesiyle kapatılır. Yalıtımları az ya da hiç yoktur, bu yüzden özellikle altı ısıtılan bir mekânın üzerindeki döşemelerde uygundur. Altında ısıtılmayan bir bodrum, otopark ya da dükkân varsa ya da döşeme doğrudan toprağa oturuyorsa, ek yalıtım olmadan uygun değildir. Türkiye'deki apartmanlarda giriş katının altı çoğu zaman otopark ya da depo olduğu için bu konuya özellikle dikkat edin.

Fiyat listesinde aynı sayfada birden fazla seçenek görünüyorsa, fark genellikle levha tipinde, yalıtım kalınlığında ve alt yalıtım katmanı ile kenar bandının işe dahil olup olmamasındadır. Sipariş vermeden önce kalemin tam olarak neyi kapsadığını netleştirin.

En çok zaman, zeminin hazır olmadığı şantiyelerde kaybedilir. Ekip başlamadan önce şunların tamamlanmış olması gerekir:

• Düz ve temiz zemin. Beton döşeme ya da tavan plağı tümsek, harç artığı ve moloz içermemeli. Sapmalar, levha üreticisinin belirttiği sınırlar içinde kalmalı, bu genellikle iki metrelik mastar altında yalnızca birkaç milimetredir. Daha büyük bozukluklar düzeltilmelidir.
• Toprağa oturan döşemede su yalıtımı. Su yalıtımı bitmiş ve sağlam olmalıdır. Sistem levhası bunun yerini tutmaz.
• Döşemedeki hatlar. Elektrik boruları, temiz su ve atık su hatları bitmiş ve sabitlenmiş olmalıdır. İdeal olan, bu hatların etrafı oyulmuş alt yalıtım katmanında ya da bir tesviye dolgusunun içinde kalmasıdır.
• Sıva ve doğramalar. İç sıvalar, alçı sıva dahil, bitmiş olmalıdır. Böylece levhalar kirlenmez ve kenar bandı dayanacak düzgün bir yüzey bulur.
• Döşeme kot planı. Bitmiş zeminin nerede olacağı, kaplamanın ve şapın ne kalınlıkta olacağı bilinmelidir. Yalıtım kalınlığı buna göre belirlenir.
• Kollektörün yeri. Kollektör dolabı yerine oturtulmuş olmalıdır, böylece levha etrafında doğru kesilebilir.

Kenar dilatasyon bandı

İlk adım, odanın tüm çevresine, kolonların, kapı kasalarının ve boru geçişlerinin etrafına yapıştırılan köpük esaslı kenar bandıdır. Genellikle yaklaşık 8 ile 10 mm kalınlığındadır ve yüksekliği, gelecekteki şapın üstüne taşacak kadardır. Bant, şapın ısındığında genleşmesine izin verir ve zemini duvarlardan ayırır. Bu, darbe sesinin komşu mekânlara geçmesini de azaltır. Bandın çoğunlukla folyo bir eteği vardır ve bu etek daha sonra sistem levhasının üzerine yatırılır.

Alt yalıtım

Proje öngörüyorsa önce alt yalıtım katmanı serilir, bu ısı yalıtımı ya da darbe sesi yalıtımı olabilir. Levhalar şaşırtmalı, yani derzleri kaydırılarak ve birbirine sıkıca bitiştirilerek döşenir. Yalıtım birden fazla katmansa, katmanların derzleri üst üste gelmez. Hatların etrafında yalıtım oyulur ya da hatlar arasındaki boşluk tesviye dolgusuyla doldurulur. Amaç, sistem levhasının tüm yüzeyiyle oturmasıdır.

Sistem levhalarının döşenmesi

Levhalar odanın bir köşesinden başlanarak döşenir, çoğunlukla kollektörün bulunduğu duvardan ya da en uzun düz duvardan. Kenarlardaki folyo bindirmeleri ya da kilitlerle birleştirilir, yüzey boşluksuz ve kesintisiz olmalıdır. Sıranın sonunda kesilen parça çoğu zaman bir sonraki sıranın başında kullanılır. Bu hem malzeme tasarrufu sağlar hem de derzleri kaydırır.

Levhalar keskin bir maket bıçağıyla ya da ince dişli bir testereyle kesilir. Kapı kasalarında, borularda ve köşelerde kesim hassas olmalıdır, çünkü her boşluk şapın levhanın altına sızacağı bir noktadır. Küçük boşluklar artık parçalarla doldurulur ya da üreticinin talimatına göre bantla kapatılır.

Kenar bandı eteği ve dilatasyonlar

Kenar bandının folyo eteği levhaların üzerine yatırılır ve yapıştırılır, böylece şap bant ile levha arasına sızamaz. Kapı geçişlerinde ve projenin dilatasyon alanlarına ayrıldığı yerlerde dilatasyon profilleri yerleştirilir. Bir dilatasyon alanı genellikle çok büyük ya da çok uzun olmamalıdır. Yaygın öneri yaklaşık 40 m²'ye kadar ve bir kenarı 8 m'yi geçmeyecek şekildedir, ama kesin değerleri proje ya da şap üreticisi belirler.

Tesisatçıya teslim

Hazır yüzeye tesisatçı boruları döşer, basınç testini yapar ve ardından zemin şapa hazır olur. Arada çalışma olmayacaksa levhalar ezilmeye karşı korunmalıdır. Özellikle ağır yükle yürümek ve üzerine tahta serilmeden el arabası sürmek levhaya zarar verir.

Sahadaki iş miktarı koşullara göre belirgin biçimde değişir. İş şu durumlarda hızlı ve sorunsuz ilerler:

• odalar büyük ve dik açılı, köşe ve geçiş sayısı az olduğunda,
• zemin düz ve temiz olduğunda, tesviye gerekmediğinde,
• malzeme sahada, kuru ve kolay ulaşılır bir yerde olduğunda,
• döşemedeki hatlar bitmiş ve nereden geçtikleri belli olduğunda.

Buna karşılık işi şunlar uzatır:

• bol kesim gerektiren küçük odalar, dar koridorlar ve banyolar,
• kavisli ya da eğik duvarlar, kolonlar, merdivenler ve nişler,
• döşemeden geçen çok sayıda tesisat ve elektrik borusu,
• dolgu ya da tesviye ile düzeltilmesi gereken bozuk zemin,
• ısı ve darbe sesi katmanlarının birleştiği çok katmanlı yalıtım,
• zor erişim, örneğin malzemenin asansörsüz bir binada üst katlara taşınması,
• kısmen içinde yaşanan bir dairede çalışma, diğer odaların korunması ve sürekli temizlik.

Sistem levhası döşeme, iş zincirinin ortasında durur. Öncesinde duvar ustası, elektrikçi, tesisatçı ve su yalıtımcı çalışır. Sonrasında boruları döşeyen tesisatçı, şap ekibi ve en son zemin kaplamacısı gelir. En önemli koordinasyon kotlarla ilgilidir. Yalıtım, şap ve kaplama kalınlığı hesaba katılmadan belirlenirse, sonuç alçak kalmış kapılar, eşikler ya da başka bir odaya geçerken oluşan basamaktır.

Borunun üstündeki şap kalınlığı şap tipine bağlıdır. Çimento esaslı şapta genellikle daha kalın bir örtü tabakası hesaplanır, yaklaşık 45 mm civarında. Anhidrit esaslı şapta bu tabaka daha ince olabilir. Ama her zaman şap üreticisinin ve projenin talimatları geçerlidir. Akışkan anhidrit şapta folyo birleşimlerinin tümüyle sızdırmaz olması özellikle önemlidir, yoksa akışkan malzeme levhaların altına girer.

Döşemenin kendisi uzun sürmez. Standart planlı bir müstakil evde ya da ortalama bir dairede deneyimli bir ekip işi genellikle bir iki günde bitirir, girintili çıkıntılı mekânlarda daha uzun sürer. Asıl uzun olan sonrasıdır. Şapın kuruması gerekir, çimento esaslı şap genellikle birkaç hafta ister. Kaplamadan önce de bir program dahilinde ilk ısıtma yapılır. Bu süreler, levhayı daha hızlı döşeyerek kısaltılamaz.

Sorunların çoğu ancak bitmiş zeminde ortaya çıkar, o noktada da kolay düzeltilemez.

• Bozuk zemin. Levha sallanır, üzerinde yürürken esner ve üstündeki şap farklı kalınlıklarda olur. Sonuç çatlaklar ve eşit ısınmayan bir zemindir.
• Eksik ya da kesintili kenar bandı. Şap ısındığında duvara yüklenir, çatlar ya da sesi komşu mekânlara iletir. Apartmanlarda kat malikleri arasındaki darbe sesi şikâyetlerinin sık rastlanan kaynaklarından biridir.
• Levhalar arası boşluk. Şap levhanın altına akar ve ısı köprüsü oluşur. Isı aşağı kaçar, zemin daha geç ısınır.
• Yanlış yalıtım dayanımı. Ağır mobilyanın altında ya da garajdaki yumuşak köpük zamanla ezilir ve şap çöker.
• Toprağa oturan ya da ısıtılmayan mekân üstündeki döşemede yetersiz yalıtım. Isıtma çalışır, ama boşuna toprağı, bodrumu ya da otoparkı ısıtır. Kombinin ya da kazanın faturası da bunu gösterir.
• Tesviye edilmeden levha altında kalan hatlar. Levha boruların üstünde bir sırt gibi durur, zarar görür ve hatların üzerinde çatlak oluşur.
• Kapılarda unutulan dilatasyonlar. Şap tam da odalar arasındaki geçişlerde çatlar. Dilatasyondan geçen borular koruyucu kılıfla korunmalıdır, bu tesisatçının işidir.
• Ezilmiş kabaralar. Hasarlı noktada boru tutunmaz ve şap dökülürken yukarı kalkar.

Sistem levhası döşeme, eli yatkın birinin kendi başına yapabileceği işlerdendir. Gaz ya da elektrikle ilgisi yoktur ve özel alet gerektirmez. Ancak boruları, kollektör bağlantısını ve basınç testini mutlaka tesisatçıya bırakın. Başlamadan önce onunla ızgara aralığını, yalıtım kalınlığını ve dilatasyonların yerini konuşun.

1. Zeminin düzlüğünü uzun bir mastarla kontrol etmek ve düzeltilmesi gereken yerleri işaretlemek.
2. Zemini süpürmek ve süpürgeyle çekmek, harç artıklarını ve molozu temizlemek.
3. Toprağa oturan döşemede su yalıtımını gözden geçirmek ve varsa hasarları onartmak.
4. Kenar dilatasyon bandını odanın tüm çevresine, kapı kasalarının ve geçişlerin etrafına yapıştırmak.
5. Alt yalıtım katmanını derzleri kaydırarak sermek, hatların etrafında hassasça oymak.
6. Sistem levhalarını kollektörün yanındaki köşeden ya da en uzun düz duvardan başlayarak döşemek.
7. Levhaları bindirmeler ya da kilitlerle hiç boşluk kalmayacak şekilde birleştirmek.
8. Sıranın sonundan artan parçayı bir sonraki sıranın başında kullanarak derzleri kaydırmak.
9. Kapı kasalarının, boruların ve kollektör dolabının çevresinde levhaları keskin bir bıçakla kesmek.
10. Kenar bandının folyo eteğini levhaların üzerine yatırmak ve bantla yapıştırmak.
11. Kapı geçişlerine ve dilatasyon planına göre dilatasyon profillerini yerleştirmek.
12. Tüm yüzeyi dolaşmak, küçük boşlukları bantla kapatmak ve hasarlı parçaları değiştirmek.
13. Tesisatçı gelene kadar yüzeyi tahtalarla örtmek ya da üzerinde yürümemek.

Kotlardan ya da yalıtımın dayanımından emin değilseniz, işi projeyi hazırlayan kişiye ya da tesisatçıya danışın. Bu katmanda verilen yanlış bir karar, sonradan ancak şap kırılarak düzeltilebilir.

İşi döşemenin hemen ardından, mümkünse borular döşendikten sonra bir kez daha kontrol etmek en doğrusudur. Tüm yüzeyin fotoğrafını çekin. Birkaç yıl sonra boruların ya da hatların nereden geçtiğini ararken bu fotoğraflar çok işe yarar. Teslim alırken şu noktaları gözden geçirin:

• kenar bandı tüm çevrede, kapı kasalarının ve geçişlerin etrafında var ve hiçbir yerde kesilmemiş,
• kenar bandının eteği levhaların üzerinde ve yapıştırılmış,
• levhalar birbirine sıkıca bitişiyor, görünür boşluk ya da açık kilit yok,
• üzerinde yürürken levha sallanmıyor ve esnemiyor,
• kabaralar ezilmemiş, folyo yırtılmamış,
• alt yalıtımın derzleri kaydırılmış, hatların üzerinde tümsek yok,
• yüzeyin kotu döşeme kot planına uyuyor,
• dilatasyon profilleri kapı geçişlerinde ve projede belirtilen yerlerde,
• kollektör dolabının çevresinde levha hassas biçimde kesilmiş,
• yüzey temiz, moloz ve malzeme artığı yok,
• tüm yüzeyin fotoğrafları hazır.