Yerden ısıtma borularının şapla kaplanması

Şapın dökülmesi kısa sürer, asıl iş hazırlıktadır. İşini bilen bir ekip genellikle şöyle ilerler:

1. Alt zemini kontrol etmek. Taşıyıcı döşeme düz, temiz ve kuru olmalıdır. Toprakla temas eden zeminlerde ya da altı ısıtılmayan bir mekânın üstünde çalışan bir su yalıtımı gerekir.
2. Isı yalıtımını sermek. Boruların altına zemin tipi EPS levha, nemli yerlere XPS ya da boru yuvalı sistem levhaları konur. Yalıtım sayesinde ısı aşağıya, döşemeye değil, yukarıya, odaya gider.
3. Kenar bandını yapıştırmak. Bütün duvarların dibine, kolonların ve kapı kasalarının çevresine köpük bir kenar bandı yapıştırılır. Şap ısındığında serbestçe genleşebilir ve çatlamaz.
4. Boruları döşemek. Borular, genellikle oksijen bariyerli PE-RT ya da PEX, projede belirtilen aralıkla spiral veya zikzak şeklinde döşenir. Klipslerle ya da levhaların yuvalarına sabitlenir, böylece şap dökülürken yukarı kalkmaz.
5. Basınç testi yapmak. Şaptan önce devreler basınçlandırılır ve hiçbir yerde kaçak olmadığı kontrol edilir. Döküm sırasında da sistem basınç altında kalır. Bir kürek ya da hortum boruya zarar verirse bu hemen fark edilir.
6. Şapı dökmek. Çimento esaslı şap yayılır, sıkıştırılır ve mastarla düzlenir. Akışkan anhidrit şap dökülür ve kendiliğinden yayılır. Şap, taşıyıcı beton gibi vibratörle sıkıştırılmaz, iyice yayıp düzeltmek yeterlidir.
7. Dilatasyon derzlerini açmak. Büyük alanlar, girintili çıkıntılı odalar ve kapı geçişleri derzlerle bölünür. Kural şudur: derz ayrı ısıtma devrelerini birbirinden ayırmalı, devreleri gereğinden fazla kesmemelidir.

Neden bu kadar katman var? Her birinin bir görevi vardır: yalıtım ısıyı tutar, kenar bandı hareket payı bırakır, şap ise ısıyı depolar ve yayar. Biri eksik olduğunda zemin daha kötü ısınır ya da zamanla zarar görür.

Yerden ısıtmada iki ana şap türü kullanılır. Üreticinin talimatlarına uyulduğunda ikisi de iyi çalışır.

• Çimento esaslı şap neme dayanıklıdır, banyoda ve zemin katta da rahatlıkla kullanılır. TS EN 1264'e göre borunun üstünde genellikle en az 45 mm civarında şap kalır. Karışıma lif ve yerden ısıtmaya uygun bir katkı eklenir. Daha yavaş kurur.
• Anhidrit (alçı esaslı) şap akışkandır, boruların çevresini çok iyi sarar ve ısıyı iyi iletir. Daha ince olabilir, kesin kalınlığı üretici belirler. Neme hassastır, bu yüzden ıslak hacimlerde titiz bir su yalıtımı ister. Kaplamadan önce yüzeyi genellikle zımparalanır.

Zemin yüksekliğiniz kısıtlıysa ya da işin daha hızlı ilerlemesini istiyorsanız anhidrit şap düşünülebilir. Nemli bir ortam söz konusuysa ya da denenmiş, sağlam bir çözüm istiyorsanız çimento esaslı şap tercih edilir. Karar, ısıtma projesine ve en üstte hangi kaplamanın olacağına göre verilmelidir.

İşin kapsamını ve dolayısıyla maliyetini en çok alt zeminin durumu ve şantiyeye erişim belirler.

• Daha kolay olduğu yer yeni binadır: döşeme düzdür, alanlar geniş ve açıktır, pompa ya da mikser rahatça yaklaşabilir.
• Daha zor olduğu yer tadilattır: eski zemin taşıyıcı katmana kadar kırılır ve alt zemin düzeltilir.
• Çok sayıda küçük oda, niş ve eşik, daha fazla derz ve daha fazla el işçiliği demektir.
• Asansörsüz üst katlar ya da dar bir erişim yolu malzeme taşımayı zorlaştırır.
• Kalın bir şap tabakası daha çok malzeme harcar ve daha uzun sürede kurur.

Apartman dairesinde yeni zeminin ağırlığını ve alt kata geçecek ayak sesini de düşünmek gerekir. Başlamadan önce binanın döşeme yapısı hakkında apartman yönetimiyle konuşmak, sonradan çıkabilecek sorunları önler. Ağır malzeme taşıma ve gürültülü kırım günlerini komşulara önceden duyurmak da iyi olur.

• Basınç testi yapmadan şap dökmek. Şapın altında kalan sızdıran bir bağlantı, zeminin kırılması demektir.
• Kenar bandını unutmak ya da çok erken kesmek. Şap duvarlara dayanır ve çatlar.
• Boruları yeterince sabitlememek. Borular yüzeye doğru kalkar, üstlerinde çok ince bir tabaka kalır.
• Boruların üstünü çok ince kaplamak. Zemin şeritler hâlinde ısınır, şap boruların üstünde kolayca hasar görür.
• Şapı hızlı kurutmaya çalışmak. Dökümden hemen sonra ısıtmayı sonuna kadar açmak ya da yazın cereyan yapmak çatlaklara yol açar.
• Nemli şapın üstüne kaplama yapmak. Parke dalgalanır, seramiğin altındaki yapıştırıcı tutmaz.

Döküldükten sonra şap dinlenmeye ihtiyaç duyar. İlk günlerde cereyandan, doğrudan güneşten ve dondan korunmalıdır. Isıtma ilk kez, şap üreticisinin belirttiği süre dolduktan sonra açılır. Çimento esaslı şapta bu süre genellikle üç hafta civarındadır, anhidrit şapta daha kısadır, yaklaşık bir hafta.

Ardından ilk ısıtma programı gelir: su sıcaklığı yavaş yavaş artırılır, birkaç gün aynı seviyede tutulur, sonra yine yavaşça düşürülür. Bu süreç bir tutanağa yazılır. Kaplama öncesindeki tam kuruma ise çok daha uzun sürer, kalın çimento esaslı şapta birkaç hafta bulabilir. Zeminin hazır olup olmadığına takvim değil, nem ölçümü karar verir. Bu ölçümü kaplamadan önce fayansçının ya da parke ustasının yapması gerekir.

İşi teslim alırken şunların elinizde olup olmadığına bakın:

• şap dökülmeden önce yapılan basınç testinin tutanağı,
• ölçülü bir boru yerleşim planı ya da dökümden önce çekilmiş fotoğraflar,
• bütün odaların çevresinde kenar bandı ve projeye uygun dilatasyon derzleri,
• çatlaksız, kırıksız ve hafifçe vurulduğunda boş ses vermeyen düz bir yüzey,
• şapın türü, kalınlığı ve döküm tarihi hakkında bilgi,
• sıcaklıkları ve tarihleri gösteren ilk ısıtma tutanağı,
• kaplamadan önce yapılan nem ölçümünün kaydı.