Aarding en potentiaalvereffening van de cv-installatie

In de praktijk gebruiken mensen aarding en potentiaalvereffening door elkaar, maar technisch is er een verschil. Aarding is de verbinding van de elektrische installatie met de aarde. Dat kan via een aardelektrode, bijvoorbeeld een aardpen in de grond, of via de aarde die de netbeheerder bij de aansluiting meelevert. Potentiaalvereffening betekent dat alle metalen delen in het gebouw met elkaar en met die aarde worden doorverbonden. Spreekt iemand over het aarden van de cv, dan bedoelt hij bijna altijd de potentiaalvereffening.

Waarom is dat belangrijk? Stel dat in de wasmachine of de elektrische boiler de isolatie beschadigt en de fase de metalen behuizing raakt. Zijn de metalen delen in huis goed doorverbonden, dan kan de foutstroom ergens heen. De installatieautomaat of de aardlekschakelaar schakelt de groep dan snel uit. Tussen de radiator en de kraan ontstaat zo geen spanningsverschil dat via iemands lichaam zou kunnen lopen.

Er zijn twee niveaus. De hoofdpotentiaalvereffening verbindt bij de invoer in het gebouw de water- en gasleiding, de verwarming en metalen constructiedelen met de hoofdaardrail bij de meterkast. De aanvullende potentiaalvereffening wordt aangelegd in ruimtes met een verhoogd risico, meestal de badkamer of de ruimte met de ketel. Daar worden de metalen delen in de buurt onderling verbonden.

Dit is werk aan de elektrische beveiliging. Daarom hoort een erkend elektricien het te doen, vaak samen met de installateur. Het verloop ziet er meestal zo uit:

1. Inspectie: de elektricien kijkt of er een hoofdaardrail is, waar de bestaande potentiaalvereffening loopt en welke delen van de verwarming van metaal zijn.
2. Plan: er wordt bepaald welke onderdelen aangesloten worden en hoe de draden lopen. Bij nieuwbouw staat dat in het ontwerp van de elektrische installatie.
3. Klemmen monteren: op schoongemaakte metalen leidingen komen aardklemmen of aardbanden, die goed op het blanke metaal moeten aanliggen.
4. Draden leggen: een groen-gele draad met voldoende doorsnede gaat van de klemmen naar de aardrail. De draad wordt vastgezet en waar hij beschadigd kan raken, beschermd.
5. Ketel en apparatuur aansluiten: het frame van de cv-ketel, de warmtepomp, de boiler of de verdeler wordt aangesloten volgens de handleiding van de fabrikant.
6. Meten: de elektricien meet de doorverbinding van de beschermingsleidingen en de potentiaalvereffening. De resultaten komen in een meetrapport.

Heeft het huis nog geen goede aarding, wat in oudere woningen voorkomt, dan komen er een aardelektrode en een meting van de aardverspreidingsweerstand bij. Dat is een apart onderdeel van de elektrische installatie.

Op de potentiaalvereffening sluit je meestal deze delen van de verwarming aan:

• Metalen cv-leidingen bij de ketel of bij de verdeler
• Het frame van de cv-ketel, warmtepomp of elektrische boiler
• Een metalen warmwaterboiler en de aansluitingen daarvan
• Metalen delen in de badkamer, als het ontwerp of de elektricien dat aangeeft

Voor de verbindingen gebruik je aardklemmen of aardbanden van een materiaal dat niet corrodeert in combinatie met de leiding. Op koper komt een andere klem dan op verzinkt staal. Anders ontstaat corrosie en geleidt de verbinding na verloop van tijd niet meer. De draad heeft groen-gele isolatie en een doorsnede volgens NEN 1010. De elektricien bepaalt de juiste waarde, afhankelijk van of het om hoofd- of aanvullende potentiaalvereffening gaat.

Voor de gasleiding gelden aparte regels. Bij de aansluiting zit vaak een isolerend tussenstuk dat het buitendeel van het binnendeel scheidt. De potentiaalvereffening komt daarachter, binnen in huis. Kom zelf nooit aan het gasgedeelte. Ruik je tijdens het werk gas, sluit dan de hoofdkraan, zet ramen en deuren open, gebruik geen schakelaars en verlaat het huis. Bel daarna het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom, 0800 9009, of bij direct gevaar 112.

Het eenvoudigst gaat het bij nieuwbouw of bij een complete vervanging van de verwarming. De leidingen liggen dan open en de hoofdaardrail zit vaak dicht bij de ketel. De elektricien plaatst een paar klemmen en legt korte draden.

Meer werk geven:

• Oude leidingen die eerst van verf en roest ontdaan moeten worden
• Leidingen in de muur of in de dekvloer, waar je eerst bij moet zien te komen
• Een grote afstand tussen de ketel en de meterkast
• Een huis zonder goede aarding, waar een aardelektrode bij moet
• Een appartement waar de stijgleidingen bij de gemeenschappelijke delen horen en je de aanpak met de VvE moet afstemmen

Een veelvoorkomende situatie is een verbouwing waarbij een deel van de stalen of koperen leidingen door kunststof wordt vervangen. Kunststof geleidt geen stroom, dus de oorspronkelijke doorverbinding wordt onderbroken. De metalen stukken aan beide kanten hangen dan los, zonder verbinding. In dat geval moet de potentiaalvereffening aangevuld worden.

• Een klem op verf of roest, waardoor er geen geleidend contact is
• De potentiaalvereffening op de nul aangesloten in plaats van op de beschermingsleiding
• Na de overstap op kunststof leidingen vult niemand de onderbroken verbinding aan
• Een verkeerde combinatie van metalen in de verbinding, met corrosie als gevolg
• Een draad die los door een ruimte loopt waar hij door stoten of vocht beschadigd raakt
• Verbindingen achter tegelwerk, zodat ze bij een keuring niet te controleren zijn
• De installateur zet zelf een draadje aan het frame, zonder elektricien en zonder meting

Onthoud dat een cv- of waterleiding nooit de aarding van de elektrische installatie mag vervangen. De verwarming wordt op de beveiliging aangesloten, maar vormt die beveiliging niet zelf.

Of de potentiaalvereffening werkt, blijkt pas uit een meting. Met het blote oog kun je dat niet beoordelen. Bij de oplevering kun je wel een paar dingen nalopen:

• De klemmen zitten stevig vast op schoon metaal
• De draden hebben groen-gele isolatie en zijn over de hele lengte vastgezet
• De ketel, de boiler en de afgesproken metalen leidingen zijn aangesloten
• De verbindingen zijn bereikbaar gebleven en niet ingemetseld of betegeld
• De draden op de aardrail zijn gemarkeerd of genoteerd
• De elektricien heeft de doorverbinding gemeten
• Je hebt een meetrapport gekregen met de naam en gegevens van de elektricien