Leidingen invriezen

Het invriezen zelf duurt niet lang. De voorbereiding bepaalt of het lukt. Een ijsprop houdt alleen als het water in de leiding stilstaat en niet heet is. In de praktijk gaat het ongeveer zo:

1. De installateur bekijkt materiaal, diameter en staat van de leiding en kiest een recht, onbeschadigd stuk om in te vriezen.
2. Bij de cv gaan de ketel en de circulatiepomp uit, of wordt de afsluiter van die groep dichtgedraaid. Het water moet afkoelen, want warm water bevriest veel langzamer.
3. Om de leiding komen de vrieskoppen. Bij kleinere leidingen meestal één, bij grotere soms twee naast elkaar.
4. Het apparaat koelt tot er binnenin een volledige prop zit. Bij gangbare diameters in woningen duurt dat, afhankelijk van het materiaal, meestal van enkele minuten tot tientallen minuten.
5. De installateur controleert voorzichtig of de prop houdt: hij maakt een koppeling achter de prop los en kijkt of het water ophoudt met lopen.
6. Dan volgt de eigenlijke reparatie. Het vriesapparaat blijft de hele tijd aan en houdt de prop in stand.
7. Na afloop gaat de koeling uit, laat hij de prop rustig ontdooien en wordt de installatie weer opgestart, bijgevuld en ontlucht.

Invriezen levert het meeste op waar aftappen veel werk en onnodig risico zou betekenen. Typische situaties:

• Een radiator vervangen of weghalen die geen afsluiters heeft
• Een oude afsluiter of kraan vervangen die niet meer goed dichtgaat
• Een nieuwe groep aansluiten, bijvoorbeeld bij een nieuwe badkamer of keuken
• Een lekkend stuk leiding repareren
• Werk aan één woning in een gebouw met een gezamenlijke verwarming

Waarom vermijden mensen liever het aftappen? Bij een oudere installatie komt na leegmaken en opnieuw vullen vaak vuil en slib los. Dat kan daarna afsluiters en radiatoren verstoppen. Er komt makkelijker lucht in het systeem, je bent langer bezig met ontluchten en in de winter koelen de kamers intussen af. Bij een grotere installatie gaat het bovendien om veel water en eventuele toevoegingen.

Invriezen werkt niet overal. Zit er antivries in de installatie, dan vormt de prop zich moeilijk of helemaal niet. Ook water dat blijft stromen is een probleem, bijvoorbeeld in een waterleiding onder volle druk die je niet kunt verlagen. En een sterk gecorrodeerde buis kan de temperatuurschok misschien niet aan. Dan stelt de installateur een andere aanpak voor, zoals alleen één groep gedeeltelijk aftappen.

In een appartementencomplex is de stijgleiding van iedereen. Wil je daaraan laten werken, ook als het alleen invriezen is, plan het moment dan samen met de VvE of de beheerder. Vaak moet de pomp in de ketelruimte of de afleverset even uit, en dat regel je niet zelf.

Er zijn grofweg drie soorten apparatuur. Welke de installateur kiest, hangt af van diameter, materiaal en hoe lang de prop moet blijven zitten.

• Elektrische vriesapparatuur werkt ongeveer als een koelkast. De vrieskoppen zitten aan een compressor en houden de prop lange tijd vast. Geschikt voor leidingen in woningen
• Koolzuur (CO2) uit een drukfles gebruikt men voor korte klussen aan kleinere leidingen. Eenvoudig, maar de prop houdt alleen zolang er gas in de fles zit
• Vloeibare stikstof komt in beeld bij grotere diameters en zware installaties, bijvoorbeeld in technische ruimtes of bedrijfspanden

Koperen en stalen leidingen worden vaak ingevroren. Kunststof en meerlagenbuis geleiden de kou slechter, waardoor het invriezen langer duurt en nauwkeuriger in de gaten gehouden moet worden. Sommige fabrikanten van leidingsystemen hebben hier eigen beperkingen voor. Het loont dus om na te gaan waar jouw leidingen van gemaakt zijn.

Hoeveel werk het is, en daarmee ook wat het kost, hangt vooral hiervan af:

• Diameter en materiaal: een dunne koperen leiding bevriest snel, dikwandig staal of een grotere diameter vraagt een krachtiger apparaat en meer tijd
• Bereikbaarheid: een vrij liggende leiding is ideaal, een leiding in een sleuf, achter tegelwerk of strak tegen de muur moet eerst worden vrijgemaakt
• Stroming stoppen: als de pomp uit kan en de installatie mag afkoelen, gaat alles soepel, bij water dat blijft stromen duurt het langer of lukt het niet
• Staat van de leidingen: roestige of al eerder gerepareerde leidingen vragen een voorzichtiger aanpak
• Het werk erna: invriezen gaat bijna altijd samen met het vervangen van een radiator, afsluiter of stuk leiding, en hoe lang dat duurt bepaalt hoe lang de prop moet blijven zitten

De meeste problemen ontstaan niet bij het vriezen zelf, maar door slechte voorbereiding. Dit zie je in de praktijk steeds terugkomen:

• Invriezen terwijl de cv nog heet is of de pomp nog draait, waardoor de prop zich niet vormt of halverwege het werk loslaat
• Een ongeschikte plek kiezen, zoals een bocht, een koppeling of een beschadigd stuk, waar de buis het zwakst is
• Op twee plekken achter elkaar invriezen met een afgesloten stuk ertussen: ijs zet uit en in dat ingesloten stukje kan de druk zo oplopen dat de buis beschadigt
• Solderen of lassen te dicht bij de prop, want de warmte laat hem smelten, daarom houdt men afstand of kiest men voor persfittingen
• Het ontdooien versnellen met open vuur, wat de leiding kan vervormen of later een lek kan geven

Bij het ontdooien geldt een simpele regel: laat de prop rustig smelten en zet pas daarna de volle druk en de pomp weer aan.

Ga na vertrek van de installateur na of alles net zo goed werkt als daarvoor. Loop deze punten na:

• De nieuwe of vervangen koppeling is droog en druppelt ook na een paar uur draaien niet
• Op de plek van de prop is geen vervorming of scheurtje te zien
• De druk op de manometer van de ketel valt binnen het bereik dat de fabrikant aangeeft
• De radiatoren zijn ontlucht en worden over het hele oppervlak gelijkmatig warm
• De circulatiepomp draait en je hoort geen borrelen of sissen in de leidingen
• De installateur heeft verteld wat hij precies heeft vervangen en wat je moet doen als er later vocht verschijnt