Circulatiepomp warm tapwater plaatsen

Bij een gewone installatie loopt het warme water via één leiding van de boiler naar de kranen. Gebruik je even geen water, dan koelt het in de leiding af. Een circulatiesysteem voegt een tweede leiding toe: een retourleiding die het water van het verste tappunt terugbrengt naar de boiler. De pomp in die retourleiding laat het water langzaam rondgaan, zodat de leidingen warm blijven.

Het is vooral zinvol als:

• De badkamer of keuken ver van de boiler ligt
• Het huis meerdere verdiepingen of meerdere badkamers heeft
• Je vaak een tijd koud water laat weglopen voordat het warm wordt
• De leidingen toch al vernieuwd worden en een retourleiding makkelijk mee kan

In een kleiner appartement met korte leidingen is het voordeel meestal klein. Heeft je appartementencomplex een centrale warmwatervoorziening, dan regelt de VvE meestal de circulatie. De gezamenlijke stijgleidingen horen bij het gebouw, dus overleg eerst met de VvE voordat er iets aan verandert.

In nieuwbouw wordt de circulatieleiding meteen meegenomen in het ontwerp van de waterleidingen. Bij een bestaand huis kijkt de installateur eerst of er een retourleiding kan komen en via welke route. De gebruikelijke werkwijze ziet er zo uit:

1. De bestaande leidingen beoordelen: route, diameters, staat van de leidingen en of de boiler een aansluiting voor circulatie heeft.
2. De route van de retourleiding en de plek van de pomp bepalen, meestal in de technische ruimte of op zolder bij de boiler.
3. De watertoevoer afsluiten, het betreffende deel van de leidingen aftappen en de verwarming van het water uitzetten.
4. De retourleiding aanleggen en aansluiten op de laatste tappunten of op het einde van de warmwaterleiding.
5. De pomp plaatsen met aan beide kanten een afsluiter en een terugslagklep, bij langere leidingen ook inregelventielen.
6. Zowel de warmwaterleiding als de retourleiding isoleren.
7. Het systeem vullen, ontluchten en op druk testen op lekkage.
8. De pomp elektrisch aansluiten en de regeling instellen.
9. De werking controleren door echt water te tappen in alle badkamers en in de keuken.

Alleen een oude pomp vervangen door een nieuwe is meestal een klus van een paar uur. Een retourleiding toevoegen bij een renovatie kan een hele dag of langer duren, afhankelijk van hoeveel er gesleufd en weer hersteld moet worden.

Iets wat veel mensen niet weten: een pomp voor warm tapwater is niet hetzelfde als een cv-pomp. Door een circulatieleiding stroomt drinkwater met zuurstof erin. De pomp moet daarom een pomphuis hebben van materiaal dat geschikt is voor drinkwater, meestal brons of roestvast staal. Een gietijzeren cv-pomp zou in zo'n circuit snel gaan roesten.

Wat het vermogen betreft is voor een eengezinswoning meestal een kleine, zuinige pomp genoeg. Een te zware pomp geeft niet meer comfort. Hij maakt wel meer geluid, zorgt voor meer warmteverlies en slijt de leidingen sneller.

Er zijn verschillende manieren om de pomp aan te sturen:

• Tijdsturing: de pomp draait bijvoorbeeld 's ochtends en 's avonds, als er het meeste water gebruikt wordt
• Temperatuursturing: de pomp gaat aan als het water in de retourleiding onder een ingestelde temperatuur zakt
• Een combinatie van tijd en temperatuur, in de praktijk vaak de verstandigste keuze
• Aanzetten op verzoek met een drukknop of via een slimme thuisinstallatie

Waarom niet gewoon de pomp altijd laten draaien? Omdat het hele circuit dan voortdurend warmte verliest en de boiler, cv-ketel of warmtepomp dat steeds moet bijverwarmen. Met een goede regeling houd je het comfort en voorkom je dat de pomp onnodig draait.

Bij een gesloten systeem met terugslagklep hoort bij de boiler een inlaatcombinatie met veiligheidsventiel, en vaak ook een expansievat dat geschikt is voor drinkwater. Dat vangt het uitzetten van het water bij het opwarmen op en beschermt leidingen en kranen.

Hoeveel werk het is, hangt vooral af van de vraag of de retourleiding alleen aangesloten hoeft te worden op bestaande leidingen of helemaal nieuw aangelegd moet worden.

• Makkelijker wordt het met een boiler die al een circulatieaansluiting heeft, goed bereikbare leidingen in de technische ruimte en leidingen in een verlaagd plafond, een leidingschacht of de kruipruimte
• Lastiger wordt het als de leidingen in muren en vloeren zitten, waar sleuven nodig zijn en daarna stucwerk of tegelwerk hersteld moet worden
• Meer werk is ook een huis met meerdere leidingtakken, die met ventielen ingeregeld moeten worden
• Bij oude stalen of verzinkte leidingen kan blijken dat ze dichtgeslibd zijn en dat een deel vervangen moet worden

Een vaste aansluiting van de pomp op de elektrische installatie of op de regeling van de ketel hoort bij een erkend elektricien. Moet er aan een cv-ketel op gas gewerkt worden, laat dat dan alleen doen door een installateur die bevoegd is om aan gastoestellen te werken. Ruik je ooit gas, verlaat dan het huis en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom op 0800 9009, of 112 bij direct gevaar.

In de praktijk ziet men steeds weer dezelfde fouten:

• Een ontbrekende of verkeerd geplaatste terugslagklep, waardoor het water de verkeerde kant op stroomt en gaat mengen
• Een cv-pomp in plaats van een pomp die geschikt is voor drinkwater
• Een niet geïsoleerde retourleiding, die eigenlijk de muren verwarmt
• Een pomp zonder regeling die dag en nacht draait
• Een pomp die zo is weggewerkt dat je er bij onderhoud niet bij kunt
• Een te lage watertemperatuur in het circuit, waardoor de kans op legionella toeneemt

Over dat laatste punt: lauw water dat steeds rondgaat, is precies waar legionellabacteriën van houden. Daarom wordt aangeraden het warme water in het circuit op ongeveer 55 tot 60 °C of hoger te houden en het water, als de boiler of warmtepomp dat kan, af en toe extra te verhitten. Stel de exacte waarden in volgens de fabrikant van de boiler en de geldende NEN-normen voor drinkwaterinstallaties.

Loop bij de oplevering deze punten na:

• Komt er bij de verste kraan bijna meteen warm water
• Draait de pomp stil, zonder zoemen of trillen
• Zijn alle verbindingen droog en is er een druktest gedaan
• Heeft de pomp aan beide kanten een afsluiter en een terugslagklep
• Zijn zowel de warmwaterleiding als de retourleiding geïsoleerd
• Is de regeling afgestemd op jouw dagritme en weet je hoe je die zelf aanpast
• Is de watertemperatuur in het circuit niet onnodig laag
• Heb je de handleiding van de pomp, het garantiebewijs en een beschrijving van de aansluiting gekregen