Radiator ontluchten en cv-installatie bijvullen

Lucht is lichter dan water en verzamelt zich daarom op de hoogste punten: bovenin de radiatoren en op de bovenste verdieping. Dit zijn de bekende signalen:

• de radiator wordt alleen onderin warm of helemaal niet, terwijl de ketel wel brandt,
• klotsen en borrelen in de radiator of de leidingen, vooral als de verwarming net aanslaat,
• lage druk op de manometer of een storingsmelding van de ketel voor te lage waterdruk,
• het wordt in de kamer niet zo warm als je op de thermostaat hebt ingesteld.

Waarom zakt de druk eigenlijk? Bij ontluchten gaat er naast lucht ook wat water mee. Daarnaast lekt er soms een heel klein beetje weg bij afdichtingen en kranen. Moet je vaak bijvullen, bijvoorbeeld om de paar weken, dan zit er ergens een lek of werkt het expansievat niet goed. Bijvullen lost dat niet op. Dan is het tijd voor een installateur.

Een installateur of handige bewoner werkt in twee stappen: eerst de lucht eruit, dan pas de druk op peil. Andersom heeft geen zin, want na het ontluchten zakt de druk weer.

Voor het ontluchten zet je de verwarming en de pomp uit en laat je de installatie even rusten. De lucht stijgt dan op en het water koelt wat af. Daarna draai je op elke radiator het ontluchtingsnippeltje open. Dat zit meestal bovenaan aan de zijkant. Je opent het met een radiatorsleuteltje, bij sommige types met een platte schroevendraaier. Het nippeltje blijft open zolang er lucht uit sist. Je draait het dicht zodra er een gelijkmatig straaltje water komt, zonder belletjes. In een huis met meerdere verdiepingen begin je beneden en werk je naar boven, omdat de bovenste radiatoren de meeste lucht vangen.

Bijvullen doe je via de vulkraan. Die zit meestal onder de ketel of op een leiding vlak ernaast. Vaak gebruik je een vulslang die je aansluit op een koudwaterkraan, bijvoorbeeld de kraan van de wasmachine. Je laat het water langzaam lopen en houdt de manometer in de gaten. Bij een gewone cv-ketel in een eengezinswoning ligt de druk in koude toestand meestal ongeveer tussen 1 en 2 bar. De precieze waarde staat in de handleiding van je ketel. In een hoog huis kan iets meer druk nodig zijn, zodat het water ook de bovenste radiatoren goed bereikt.

Heb je een eigen cv-ketel, in een eengezinswoning of in een appartement, dan kun je dit zelf. Je haalt niets uit elkaar aan de ketel, je gebruikt alleen kranen die voor de bewoner bedoeld zijn. Woon je in een flat met blokverwarming of stadsverwarming, dan vul je zelf geen druk bij. Dat regelt de installateur van de VvE of de warmteleverancier. Vraag bij de beheerder na hoe het ontluchten in jouw gebouw geregeld is.

1. Verwarming en pomp uitzetten en wachten tot de radiatoren hooguit lauw zijn.
2. Op de manometer van de ketel kijken en onthouden welke druk hij aangeeft.
3. Een doek onder het ontluchtingsnippeltje leggen of er een bakje onder houden.
4. Het nippeltje met het sleuteltje rustig een kwart tot een halve slag opendraaien, niet verder.
5. De lucht laten ontsnappen en wachten tot er water zonder belletjes komt.
6. Het nippeltje dichtdraaien, gewoon aandraaien en niet forceren.
7. Bij de andere radiatoren hetzelfde doen, van de onderste verdieping naar boven.
8. Opnieuw de manometer controleren.
9. Is de druk onder de waarde van de fabrikant gezakt, de vulslang eerst helemaal met water vullen, zodat je geen nieuwe lucht in de installatie brengt.
10. De vulkraan langzaam openen en de wijzer volgen.
11. De vulkraan goed dichtdraaien zodra de aanbevolen druk bereikt is en de vulslang afkoppelen zoals de handleiding aangeeft.
12. De verwarming aanzetten en na een half uur tot een uur voelen of de radiatoren over het hele oppervlak warm zijn.
13. Als de installatie op temperatuur is nog een keer de druk controleren en zo nodig opnieuw ontluchten.

Ruik je gas, gebruik dan geen schakelaars en geen open vuur, zet ramen en deuren open, ga naar buiten en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom op 0800 9009. Is er direct gevaar, bel 112. Werk aan de gasketel zelf, de brander of de rookgasafvoer laat je altijd over aan een erkende installateur.

Een eenvoudig geval is een vrij nieuwe installatie met goed bereikbare radiatoren, kranen die soepel werken en een ketel met een duidelijke manometer en een handige vulkraan. Dat is voor een leek snel gedaan. Meer tijd en ervaring vragen deze situaties:

• veel radiatoren en meerdere verdiepingen, waarbij je het hele huis rond moet en soms meerdere keren moet ontluchten,
• vastzittende of verroeste ontluchtingsnippels, die niet open willen of na openen blijven lekken en vervangen moeten worden,
• radiatoren achter meubels of in een ombouw, waar je slecht bij kunt,
• een oude installatie met vuil, waarbij er donker water uit het nippeltje komt en de radiator ook na ontluchten koud blijft,
• steeds terugkerend drukverlies, met een lek of een kapot expansievat als oorzaak,
• combinatie met vloerverwarming, waarbij de groepen via de verdeler worden ontlucht en het werk ingewikkelder is.

In zulke gevallen gaat het niet meer alleen om ontluchten, maar om het vinden van de oorzaak. Een installateur controleert dan het expansievat, de pomp en de thermostatische kranen en kijkt of de installatie gespoeld moet worden.

• ontluchten terwijl de verwarming aanstaat: het water is heet en de pomp jaagt de lucht door de leidingen, zodat je niet alles eruit krijgt,
• het nippeltje te ver opendraaien: een klein nippeltje kun je er helemaal uit draaien en dan spuit het water tegen muur en vloer,
• te vroeg dichtdraaien: wacht tot er helder water zonder belletjes komt, niet tot het eerste spatje,
• vergeten bij te vullen: na het ontluchten blijft de druk laag en na een tijdje schakelt de ketel zichzelf uit,
• te veel bijvullen: bij te hoge druk gaat het overstortventiel open, op gewone ketels meestal rond 3 bar, en gaat het druppelen,
• vulkraan niet helemaal dicht: er loopt dan langzaam water na en de druk stijgt vanzelf,
• vaak bijvullen zonder de oorzaak te zoeken: elk nieuw water brengt zuurstof en kalk mee, wat roest en vervuiling in de hand werkt.

Laat de installatie na het ontluchten en bijvullen goed op temperatuur komen en loop deze punten na:

• alle radiatoren worden gelijkmatig warm over het hele oppervlak, ook bovenin,
• in de radiatoren en leidingen klotst en borrelt niets meer,
• de druk in koude toestand valt binnen de waarden van de ketelfabrikant,
• als de installatie warm is, stijgt de druk wat, maar komt niet in de buurt van het overstortventiel,
• de ontluchtingsnippels zijn droog en druppelen niet,
• de vulkraan is dicht en de vulslang afgekoppeld,
• de ketel geeft geen storingsmelding,
• na een paar dagen stoken is de druk niet duidelijk gezakt.