Condenserende HR-ketel monteren

Onder montage wordt verstaan het werk van de cv-monteur bij het plaatsen en hydraulisch aansluiten van één HR-ketel, meestal een hangende combiketel in een appartement of op de zolder van een eengezinswoning. Het gaat doorgaans om de volgende handelingen:

• de montagebeugel of het aansluitframe op de wand bevestigen en de ketel waterpas ophangen,
• aanvoer en retour van de cv aansluiten, en bij een combiketel ook de koudwatertoevoer en de warmwateruitgang,
• afsluiters, een filter op de retour en eventueel een vuilafscheider met magneet monteren,
• het overstortventiel via een trechter op de afvoer aansluiten,
• de condensafvoer via een sifon op het riool aansluiten,
• de rookgasafvoer en luchttoevoer van de ketel naar de dakdoorvoer, geveldoorvoer of schoorsteen monteren,
• de installatie vullen, ontluchten en op druk beproeven,
• de ketel in bedrijf stellen en de basisinstellingen doen.

Wat de montage meestal niet omvat: de ketel zelf, het materiaal van de rookgasafvoer, een voering voor de schoorsteen, een boiler, de thermostaat of regeling, het demonteren van de oude ketel en bouwkundig werk. Het aansluiten op de gasleiding is een aparte post, beschreven op de pagina cv-ketel op gas aansluiten. De elektrische aansluiting via een geaarde wandcontactdoos en het aansluiten van de thermostaat, meestal via OpenTherm, gebeuren volgens de installatievoorschriften van de fabrikant.

In Nederland stelt het installatiebedrijf de ketel doorgaans zelf in bedrijf. Daarbij wordt de verbranding gecontroleerd met een rookgasanalyse, worden de meetwaarden vastgelegd en wordt de ketel bij de fabrikant geregistreerd voor de garantie. Bij sommige merken of bij een verlengde garantie geldt een registratie of inbedrijfstelling volgens de eisen van de fabrikant. Vraag vooraf na of dit in de offerte is opgenomen.

Meestal gaat het om het vervangen van een ketel die aan het eind van zijn levensduur is. De oude ketel krijgt storingen, onderdelen zijn niet meer leverbaar, of de eigenaar laat hem vervangen tijdens een verbouwing. In nieuwbouw of bij een ingrijpende renovatie wordt de ketel geplaatst na het stucwerk en de dekvloer, als de leidingen voor cv en water klaar zijn en de rookgasafvoer is voorbereid.

Bij vervanging loont het om verder te kijken dan alleen de ketel. Een HR-ketel condenseert pas volledig als het water dat uit de radiatoren terugkomt koel genoeg is. Bij oude radiatoren die op een hoge temperatuur zijn ingesteld condenseert de ketel minder en is de besparing kleiner dan de folder belooft. Een lagere aanvoertemperatuur, een weersafhankelijke of modulerende regeling en een goed ingeregelde installatie helpen. Wordt isolatie van de woning overwogen, dan is het verstandig het vermogen van de nieuwe ketel daarop af te stemmen.

In 2026 geldt geen landelijke plicht om bij vervanging een (hybride) warmtepomp te nemen; de eerder aangekondigde norm per 2026 is in 2024 geschrapt. Het kabinet heeft wel aangekondigd dat vanaf 2029 bij vervanging van de cv-ketel in veel woningen een slimme hybride warmtepomp het uitgangspunt wordt. Een ketel die later met een hybride warmtepomp kan samenwerken is daarom een verstandige keuze. Voor een hybride warmtepomp bestaat subsidie via de ISDE; controleer de actuele voorwaarden op het officiële portaal van RVO.

Voordat de monteur komt, moet het volgende geregeld zijn:

• Keuze van ketel en vermogen. Het vermogen wordt gekozen op basis van het warmteverlies van de woning, de warmwaterbehoefte bepaalt de CW-klasse. De oude ketel is vaak overgedimensioneerd.
• Manier van rookgasafvoer. Of de bestaande afvoer kan blijven, er een nieuwe concentrische dakdoorvoer of geveldoorvoer komt, of de schoorsteen een voering krijgt. Het installatiebedrijf beoordeelt de bestaande afvoer, bij vervanging moet deze geschikt zijn voor de levensduur van de nieuwe ketel.
• Condensafvoer. Een rioolaansluiting binnen bereik van de ketel, bij voorkeur met sifon. Ontbreekt die, dan wordt een condenspomp toegepast.
• Elektra. Een geaarde wandcontactdoos of vaste aansluiting volgens de voorschriften, goed bereikbaar.
• Bereikbaarheid en ruimte. De fabrikant schrijft vrije ruimte rond de ketel voor in verband met onderhoud.

Oude ketel demonteren en voorbereiden

Bij vervanging wordt eerst de gaskraan dichtgezet, de installatie geheel of gedeeltelijk afgetapt en de oude ketel losgekoppeld en verwijderd. Dit is een aparte post, beschreven op de pagina demontage van een gas- of elektrische cv-ketel. Daarbij is het nuttig te kijken naar de staat van het cv-water. Zwart water vol slib is een signaal dat de installatie gespoeld moet worden voordat de nieuwe ketel wordt opgehangen.

Installatie spoelen

HR-ketels hebben een fijne warmtewisselaar met nauwe kanalen. Slib, magnetiet en resten van jaren gebruik kunnen die al in het eerste stookseizoen vervuilen. Daarom schrijven fabrikanten bij vervanging spoelen van de bestaande installatie en een filter op de retour voor. In de praktijk wordt het spoelen soms overgeslagen om de prijs te drukken, waarna een jaar later een garantieclaim volgt die de fabrikant afwijst.

Ketel plaatsen

Met behulp van de boormal wordt de montagebeugel of het aansluitframe op de wand bevestigd. De wand moet het gewicht van de ketel kunnen dragen, bij een gipsplaatwand is een dragende constructie nodig. De ketel wordt waterpas opgehangen, met de vrije ruimte volgens de voorschriften. Bij een verbouwing komt vaak de vraag of de ketel op dezelfde plek blijft of verplaatst wordt. Verplaatsen betekent nieuwe leidingen voor water, cv en gas en ook een nieuwe oplossing voor de rookgasafvoer.

Hydraulisch aansluiten

De ketel wordt aangesloten op aanvoer en retour van de cv, bij een combiketel ook op koud en warm water. Op de aansluitingen komen afsluiters, zodat de ketel bij onderhoud kan worden afgesloten zonder de hele installatie af te tappen. Op de retour hoort een filter of vuilafscheider met magneet. Het overstortventiel wordt via een trechter op de afvoer aangesloten, zodat bij overdruk geen water op de vloer loopt. Is er een aparte boiler, dan wordt die via een driewegklep aangesloten volgens het schema van de fabrikant, met een inlaatcombinatie op de koudwatertoevoer. Of een extra expansievat nodig is, hangt af van de ketel en de inhoud van de installatie.

Condensafvoer

Uit de ketel komt condenswater, bij normaal gebruik in een eengezinswoning al snel enkele liters per dag. Het is licht zuur. Het wordt via een slang of buis met afschot naar het riool afgevoerd, via een sifon of een open aansluiting, zodat er geen rioollucht in de ketel komt. De leiding moet vorstvrij liggen. Hangt de ketel op een onverwarmde zolder of in een berging en bevriest de condensafvoer, dan valt de ketel in storing. Bij grotere installaties of op verzoek van de beheerder van het riool wordt een neutralisatiebox toegepast.

Rookgasafvoer

Een HR-ketel is vrijwel altijd een gesloten toestel. Een ventilator zuigt de verbrandingslucht van buiten aan en blaast de rookgassen naar buiten. Meestal wordt een concentrisch systeem gebruikt, waarbij de rookgassen door de binnenbuis gaan en de verbrandingslucht door de buitenbuis stroomt. De rookgassen condenseren ook in de afvoer, daarom moeten horizontale delen afschot terug naar de ketel hebben, zodat het condenswater naar de ketel loopt en niet naar buiten. Het materiaal moet geschikt zijn voor condenserende toestellen, gangbaar zijn kunststof (PP) en rvs. De verbindingen hebben afdichtringen en de afvoer wordt zo gebeugeld dat de delen niet uit elkaar kunnen schuiven, volgens de actuele beugelrichtlijnen.

Worden de rookgassen via een bestaande schoorsteen afgevoerd, dan komt er bijna altijd een nieuwe voering in. De afvoer van een oude VR-ketel is niet geschikt voor een HR-ketel, het zure condenswater tast het materiaal aan en een gemetseld kanaal is niet gas- en vochtdicht. Een bestaande voering kan alleen blijven als die aantoonbaar geschikt is voor condenserende toestellen. Vaak wordt de schoorsteen daarom voorzien van een flexibele kunststof of rvs voering.

Vullen, beproeven en in bedrijf stellen

De installatie wordt gevuld, ontlucht en op druk beproefd. Alle verbindingen, het overstortventiel en de condensafvoer worden gecontroleerd, de sifon wordt met water gevuld. Pas als de gasaansluiting gereed en op dichtheid gecontroleerd is en de rookgasafvoer is beoordeeld, wordt de ketel in bedrijf gesteld. De monteur voert een rookgasanalyse uit, stelt het maximale cv-vermogen en de stooklijn in en legt de eigenaar de bediening uit. Het fijnafstellen van de regeling wordt soms als apart werk uitgevoerd, zie cv-ketel inregelen en instellen.

Combiketel

De ketel verwarmt het cv-water en levert daarnaast warm tapwater via doorstroming. Hij is compact en in Nederland verreweg het meest gekozen. De CW-klasse geeft aan hoeveel warm water de ketel kan leveren. Bij meerdere badkamers of als douche en keukenkraan tegelijk worden gebruikt, kan een lage CW-klasse tekortschieten.

Soloketel of systeemketel met boiler

De ketel verwarmt alleen de cv, het tapwater wordt opgewarmd in een aparte boiler. Dit past bij woningen met een groot warmwaterverbruik. Het systeem neemt meer ruimte in en de montage is uitgebreider door de aansluiting van de boiler.

Soorten rookgasafvoer

• Concentrische dakdoorvoer. In Nederlandse eengezinswoningen het meest gebruikelijk, omdat de ketel vaak op zolder hangt.
• Concentrische geveldoorvoer. Technisch eenvoudig, maar er moet voldoende afstand zijn tot ramen, ventilatieopeningen en buren, en in een appartementengebouw is vaak toestemming van de VvE nodig.
• Schoorsteen met voering. De verbrandingslucht wordt aangezogen via de ruimte tussen voering en schoorsteen of via een aparte buis. Bij vervanging in oudere woningen een veelgebruikte oplossing.
• Gezamenlijke afvoer in een appartementengebouw. Zijn de ketels aangesloten op een collectief systeem, dan beslist de VvE samen met een gecertificeerd bedrijf over wijzigingen voor het hele gebouw. Een afvoer voor VR-ketels is niet geschikt voor HR-ketels, en individueel wordt hier niets veranderd.

Ter indicatie kost een HR-combiketel van een gangbaar vermogen voor een appartement of eengezinswoning volgens openbare prijsoverzichten ongeveer 800 tot 2.100 euro voor het toestel zelf, afhankelijk van merk, vermogen en CW-klasse. Een aangepaste of nieuwe rookgasafvoer kost meestal enkele honderden euro's extra, afhankelijk van lengte en uitvoering.

• Nieuwe HR-ketel op de afvoer van een oude VR-ketel. In de praktijk wordt een ketel soms zonder beoordeling op de oude afvoer aangesloten. Het condenswater tast het materiaal aan en rookgassen of condens lekken in het metselwerk of de woning.
• Niet spoelen en geen filter. Slib uit de oude installatie vervuilt de warmtewisselaar en de ketel werkt niet meer goed, vaak al in de eerste winter.
• Condensafvoer zonder sifon of in de vorst. Rioollucht in de badkamer of op zolder, of een bevroren slang en een ketel in storing.
• Rookgasafvoer zonder afschot naar de ketel. Condenswater druppelt uit de uitmonding langs de gevel en in de winter ontstaan er ijspegels.
• Slecht gebeugelde rookgasafvoer. Delen kunnen uit elkaar schuiven, waardoor rookgassen in de woning kunnen komen.
• Te groot vermogen. De ketel slaat steeds aan en af, slijt sneller en condenseert slechter.
• Hoge watertemperatuur. Blijft de ketel continu op 75 tot 80 °C staan, dan condenseert hij weinig en is de besparing ten opzichte van de oude ketel klein.
• Overstortventiel zonder afvoer. Bij de eerste overdruk staat er water op de vloer of in de kast.
• Ketel in een dichte kast zonder vrije ruimte. De monteur kan er bij onderhoud niet goed bij en de fabrikant kan bezwaar maken bij een garantieclaim.

Werk aan gasverbrandingstoestellen, zoals installeren, vervangen, onderhouden en repareren van een cv-ketel, inclusief de rookgasafvoer, mag in Nederland alleen worden uitgevoerd door een CO-gecertificeerd installatiebedrijf. Een gecertificeerd bedrijf herkent u aan het CO-vrij beeldmerk, en de monteur kan dit op verzoek laten zien. Zelf de ketel vervangen of een niet-gecertificeerde klusser inschakelen is niet toegestaan. Na het aansluiten wordt de gasleiding op dichtheid gecontroleerd en worden de meetwaarden vastgelegd. Meer hierover vindt u op de pagina gaskeuring en inspectie van de gasinstallatie. Het installatiebedrijf beoordeelt ook de rookgasafvoer en voert na plaatsing een CO-meting en rookgasanalyse uit.

Bij een nieuwe geveldoorvoer of een wijziging van de afvoer in een appartementengebouw is toestemming van de VvE nodig. In gebouwen met een collectief afvoersysteem zonder goedkeuring van dat systeem kan een CO-melder verplicht zijn die de ketel uitschakelt. Ga bij grotere wijzigingen, bijvoorbeeld een nieuwe doorvoer bij een monument, bij de gemeente na of een vergunning nodig is.

Vraag het installatiebedrijf bij de oplevering om het opleverrapport met de meetwaarden van de rookgasanalyse en CO-meting, het bewijs van de dichtheidscontrole van de gasleiding, het certificaatnummer van het bedrijf en de garantieregistratie. Deze documenten heeft u nodig bij een garantieclaim en bij verkoop van de woning.

• de ketel hangt recht, zit stevig vast en heeft de vrije ruimte voor onderhoud volgens de voorschriften,
• op de aansluitingen zitten afsluiters, op de retour een filter of vuilafscheider,
• het overstortventiel is via een trechter op de afvoer aangesloten,
• de condensafvoer heeft afschot, loopt via een sifon en is niet geknikt of blootgesteld aan vorst,
• het horizontale deel van de rookgasafvoer heeft afschot naar de ketel, is goed gebeugeld en de uitmonding zit stevig vast,
• de doorvoer door dak of gevel is goed afgedicht en lekt niet,
• de waterdruk na het vullen komt overeen met de opgave van de fabrikant en zakt na enkele dagen niet merkbaar,
• de aansluitingen druppelen niet en de ketel slaat tijdens het stoken niet om de paar minuten aan en af,
• u heeft het opleverrapport met meetwaarden, het bewijs van de dichtheidscontrole en de garantieregistratie.

Houd de eerste weken de manometer in de gaten. Langzaam dalende druk wijst op een lek of op lucht in de installatie die nog moet worden ontlucht. Druppelt er condenswater uit de uitmonding van de rookgasafvoer langs de gevel, dan heeft de afvoer niet het juiste afschot.

De actuele arbeidsprijs voor het monteren van een condenserende HR-ketel vindt u in de NUMIQ-prijslijst onder verwarming aanleggen. De prijs geldt per stuk en betreft het werk van de cv-monteur inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de ketel zelf, de rookgasafvoer, de schoorsteenvoering en ander hoofdmateriaal. Arbeidsprijzen verschillen per regio en per stad.

Het eindbedrag wordt vooral bepaald door:

• of de ketel op dezelfde plek blijft of verplaatst wordt en nieuwe leidingen nodig zijn,
• de staat van de installatie en de noodzaak om te spoelen,
• de manier van rookgasafvoer, de lengte en of de schoorsteen een voering nodig heeft,
• de afstand en hoogte van de rioolaansluiting voor het condenswater, eventueel een condenspomp,
• het aansluiten van een boiler of meerdere groepen,
• bijkomend werk, zoals demontage van de oude ketel, aansluiting op de gasleiding, de controle van de gasinstallatie en de inbedrijfstelling.