Open verdeler (anuloid) monteren en aansluiten

Stel je een cv-ketel voor met een eigen pomp, met daarachter twee of drie groepen die elk ook een pomp hebben. Zonder open verdeler werken die pompen tegen elkaar in. De ene pomp trekt water weg bij een groep, de andere duwt het terug. Het gevolg: radiatoren worden ongelijk warm en de ketel slaat vaak aan en af. In de open verdeler stroomt het water heel langzaam. Daar ontmoeten het ketelcircuit (de primaire kant) en de verwarmingsgroepen (de secundaire kant) elkaar zonder dat de drukken elkaar beïnvloeden.

Daarnaast vangt de verdeler lucht op in de bovenkant en vuil in de onderkant. Daarom zit er bovenop meestal een automatische ontluchter en onderaan een aftapkraan om vuil af te spuien.

Een open verdeler is vooral zinvol als:

• Er in huis meerdere verwarmingsgroepen met een eigen pomp zijn
• Radiatoren en vloerverwarming met verschillende watertemperaturen samen draaien
• Meerdere ketels samenwerken of een ketel wordt gecombineerd met een warmtepomp, zoals bij een hybride opstelling
• De fabrikant van de ketel of warmtepomp een vaste minimale doorstroming door het toestel eist

Bij een eenvoudige installatie met één cv-ketel en één groep radiatoren, zoals in veel Nederlandse rijtjeshuizen, is een open verdeler meestal niet nodig. Of jouw systeem er een nodig heeft, beoordeelt de installateur aan de hand van het schema van de installatie en het voorschrift van de ketelfabrikant.

De werkwijze hangt ervan af of het een nieuwe installatie is of dat de verdeler aan een bestaand systeem wordt toegevoegd. Bij het aansluiten op een werkende cv-installatie ziet het werk er meestal zo uit:

1. De installateur bekijkt het systeem: het aantal groepen, het vermogen van de ketel, materiaal en diameter van de leidingen en de staat van pompen en kranen.
2. Op basis van vermogen en doorstroming kiest hij de maat van de verdeler en de diameter van de aansluitingen.
3. Hij zet de ketel en pompen uit, sluit kranen af en laat het benodigde deel van het systeem leeglopen. Bij een kleine, plaatselijke ingreep kan hij in plaats daarvan de leiding bevriezen. Daarmee wordt de buis tijdelijk afgesloten.
4. Hij monteert de verdeler rechtop op een stevige beugel aan de muur, niet alleen aan de leidingen.
5. Hij sluit de primaire kant aan (aanvoer en retour van de ketel) en de secundaire kant (aanvoer en retouren naar de groepen). Op de aansluitingen komen afsluiters en koppelingen die je los kunt maken, zodat de verdeler later bereikbaar blijft voor onderhoud.
6. Hij plaatst de ontluchter en de aftapkraan, en waar nodig een dompelhuls voor de temperatuurvoeler van de regeling.
7. Hij vult het systeem, ontlucht het en brengt het op werkdruk.
8. Hij controleert of de verbindingen dicht zijn, zowel met koud als met warm water.
9. Hij stelt de pompen en de regeling zo in dat de doorstroming van de ketel en die van de groepen bij elkaar passen.
10. Hij isoleert de verdeler en de aansluitingen, zodat er geen warmte verloren gaat in de ruimte waar de ketel staat.

Aan het gasgedeelte van de ketel komt de installateur bij dit werk niet. Aanpassingen aan de ketel zelf zijn voor een erkend installateur die daarvoor bevoegd is. Het elektrisch aansluiten van nieuwe pompen en regelingen hoort bij een erkend elektricien. Ruik je gas bij de ketel? Zet dan niets aan of uit, gebruik geen schakelaars, zet ramen en deuren open, ga naar buiten en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom: 0800 9009. Bij direct gevaar bel je 112.

Open verdelers zijn er in verschillende uitvoeringen. Bij de keuze tellen vooral het vermogen van de ketel, het aantal groepen en de ruimte rond de ketel, bijvoorbeeld op zolder of in de bijkeuken.

• Losse open verdeler: handig als je al een verdeler voor de groepen hebt of die apart wilt plaatsen.
• Open verdeler gecombineerd met verdeler en verzamelaar: bespaart ruimte en maakt de montage eenvoudiger als er een nieuwe installatie met meerdere groepen komt.
• Open verdeler met isolatie vanaf de fabriek: scheelt het achteraf isoleren.
• Open verdeler met magnetische vuilafscheider: vangt metaaldeeltjes op. Dat is vooral prettig bij een oudere installatie met stalen radiatoren of leidingen.

Heb je een HR-ketel? Laat de maat en de aansluiting dan zorgvuldig bepalen. Stroomt er via de verdeler meer water uit de ketel dan de groepen afnemen, dan gaat warm water direct terug naar de ketel. De retour wordt warmer, de ketel condenseert minder en haalt dus minder uit het gas. Voor een warmtepomp geldt iets vergelijkbaars: een te warme retour kost rendement. Laat je tegelijk een warmtepomp plaatsen, kijk dan of er een subsidieregeling zoals de ISDE voor je van toepassing is. Informatie daarover vind je bij RVO.

Hoeveel werk het is, hangt van een aantal dingen af:

• Hoe goed de ketel bereikbaar is en of er vrije muurruimte is
• Het materiaal van de leidingen: koper of kunststof sluit je anders aan dan oude stalen buizen, die gezaagd en van draad voorzien of gelast moeten worden
• Of de hele installatie leeg moet, of dat afsluiten of bevriezen van een leiding genoeg is
• Het aantal groepen en of er nieuwe pompen, kranen of een verdeler bij moeten
• De kwaliteit van het water in het systeem: een vervuilde installatie kun je beter eerst laten doorspoelen
• Of er tegelijk een nieuwe ketel komt of andere aanpassingen aan de cv-installatie

In de praktijk is het aansluiten van een open verdeler vaak een onderdeel van een grotere aanpassing. Wil je ook de ketel vervangen of de verwarming uitbreiden, dan is het meestal handiger om alles in één keer te laten doen.

• De verdeler hangt horizontaal of scheef, waardoor hij geen lucht en vuil afscheidt
• Primaire en secundaire kant zijn verwisseld, of aanvoer en retour
• De verdeler is te klein, het water stroomt er te snel doorheen en de pompen hinderen elkaar alsnog
• Er zitten geen afsluiters op, zodat bij onderhoud het hele systeem leeg moet
• De verdeler hangt alleen aan de leidingen, zonder beugel
• De pompen zijn los van elkaar ingesteld, waardoor de ketel blijft aanslaan en afslaan
• De temperatuurvoeler zit op een andere plek dan de regeling van de ketel voorschrijft
• Er is geen isolatie, de ketelruimte wordt warm en er gaat warmte verloren

Veel van deze fouten merk je niet meteen. Meestal komen ze pas in de winter aan het licht, als alle groepen tegelijk draaien.

Laat het werk bij de oplevering zien terwijl de verwarming draait. Loop deze punten na:

• De verdeler hangt rechtop en zit stevig vast op een beugel
• Alle verbindingen blijven droog, met koud en met warm water
• De ontluchter en de aftapkraan werken
• Op de aansluitingen zitten afsluiters en losneembare koppelingen
• De druk blijft na het opwarmen binnen het bereik dat de ketelfabrikant aangeeft
• Alle groepen worden warm en de ketel slaat niet steeds kort aan en af
• De pompen zijn ingesteld en de installateur heeft je laten zien hoe
• De verdeler en de leidingen eromheen zijn geïsoleerd
• Je hebt een aansluitschema en de handleiding van de verdeler gekregen