Radiatorkranen monteren

Op een gewone radiator zitten twee afsluiters. Op de aanvoer zit de radiatorkraan, waarmee je de temperatuur regelt. Op de retour zit het voetventiel. Daarmee sluit je de radiator af en stel je in hoeveel water erdoorheen gaat.

• Thermostatische radiatorkraan: de thermostaatkop knijpt de waterstroom zelf af zodra de kamer warm genoeg is. Dit is tegenwoordig de standaard in huizen en appartementen
• Handbediende kraan: je draait hem zelf open of dicht. Handig in een berging of een ruimte waar de temperatuur weinig verandert
• Kraan met voorinstelling: hiermee beperk je de maximale waterstroom door één radiator. Dat heb je nodig bij waterzijdig inregelen
• Haakse of rechte uitvoering: je kiest die op basis van waar de leiding vandaan komt, uit de muur of uit de vloer
• Radiatoren met onderaansluiting: daarin zit het ventiel al ingebouwd. Onder de radiator komt dan een aansluitblok, vaak een H-blok genoemd

Het huis van de kraan is meestal van messing, vaak vernikkeld. Kunststof zit vooral in de thermostaatkop en de afdekkapjes. Let er bij de keuze op dat de kraan past op de leiding die er al ligt en dat er een geschikte thermostaatkop voor bestaat.

Niet elk probleem met de verwarming betekent een nieuwe radiator. Vaak is een nieuwe kraan genoeg. Denk aan vervangen als:

• Je vocht, kalkaanslag of roestsporen rond of onder de kraan ziet
• De radiator volop warm wordt, ook als de kop op de laagste stand staat
• De radiator koud blijft terwijl de rest wel warm wordt
• De kraan sist, fluit of tikt
• Het pennetje onder de thermostaatkop vastzit en niet meer loskomt

Het is handig om de kranen te vervangen samen met ander werk, zoals nieuwe radiatoren, schilderwerk, een nieuwe vloer of het isoleren van je huis. Na isoleren of bij de overstap naar een (hybride) warmtepomp laat men vaak de hele installatie waterzijdig inregelen. Dan is het logisch om alle kranen in één keer te vervangen.

Uitzetten en aftappen

Het huis van een kraan vervang je niet onder druk. Bij een eigen cv-ketel zet de installateur de ketel uit, laat het water afkoelen en tapt minstens het deel van de installatie af waar hij werkt. Heeft je appartementencomplex een collectieve verwarming, dan moet de stijgleiding leeg. Ook de buren zitten dan een paar uur zonder warmte, dus stem het moment ruim van tevoren af met de VvE of de beheerder.

Oude kraan verwijderen

De installateur draait de oude kraan los met een sleutel en houdt daarbij de leiding tegen, zodat die niet verdraait. Schroefdraad en aansluitvlakken worden schoongemaakt. Is de schroefdraad beschadigd of verroest, dan moet die eerst hersteld worden, anders wordt de nieuwe verbinding niet dicht.

Nieuwe kraan plaatsen

Op koperen leiding zit de kraan meestal met een knelkoppeling vast. Schroefdraadverbindingen worden afgedicht met hennep en pasta, of met afdichtingstape of afdichtingsdraad die geschikt is voor cv. Sommige kranen hebben al een ingebouwde afdichting. De kraan gaat erop volgens de pijl voor de stroomrichting en wordt stevig aangedraaid, maar met gevoel, zodat de moer of de radiatornippel niet scheurt.

Vullen, ontluchten en testen

De installatie wordt bijgevuld, elke radiator wordt ontlucht en de druk wordt gecontroleerd. Bij een eigen ketel vult de installateur bij tot de waarde die de fabrikant van de ketel aangeeft. Daarna blijven de verbindingen onder druk staan en worden ze nog een keer gecontroleerd als het water warm is.

Thermostaatkop en instelling

De thermostaatkop komt er pas aan het eind op, meestal in de stand volledig open. Heeft de kraan een voorinstelling, dan wordt die ingesteld volgens de berekening voor het inregelen of op advies van de installateur.

Het eenvoudigst is vervangen in een eengezinswoning, waar de radiator goed bereikbaar is, de leiding in goede staat is en de nieuwe kraan dezelfde maten heeft als de oude. Dan is het gewoon stuk voor stuk wisselen.

Het werk duurt langer en wordt duurder bij:

• Een radiator in een smalle nis, achter een kast of achter een ombouw
• Oude stalen leidingen, zoals in oudere huizen, die bij het losdraaien scheuren of verroeste schroefdraad hebben
• Een andere hartafstand of een ander type aansluiting, waardoor de leiding aangepast moet worden
• Een collectieve installatie waarbij de stijgleiding af moet en je moet wachten op een afgesproken moment
• Werk midden in het stookseizoen, als de installatie moet afkoelen, leeg moet en daarna weer opgestart wordt
• Veel radiatoren tegelijk, met daarna het inregelen van de hele installatie

Andersom geldt: vervang je kranen in meerdere kamers tegelijk, dan gaat het per stuk meestal efficiënter. Aftappen en vullen gebeurt dan maar één keer.

• Slecht afgedichte schroefdraad: te weinig of verkeerd materiaal, waardoor de verbinding na een tijdje gaat druppen
• Kraan tegen de pijl in gemonteerd: die gaat brommen of tikken, en de thermostaat regelt niet goed
• Te hard aangedraaid: de moer of de schroefdraad van de radiator raakt beschadigd
• Ontluchten vergeten: de radiator blijft bovenin koud en de installatie borrelt
• Niet ingeregeld: radiatoren dicht bij de ketel worden te warm, die verder weg worden niet goed warm
• Thermostaatkop op een slechte plek: bijvoorbeeld achter een gordijn of omhoog boven de hete leiding. De voeler meet dan een andere temperatuur dan er in de kamer is

Heb je collectieve verwarming met warmtekostenverdelers op de radiatoren, meld de vervanging dan bij de beheerder of de VvE. Zo blijft de verdeling van de stookkosten kloppen en sluit de instelling van je kranen aan op die van de andere woningen.

Laat het vervangen van de kraan zelf over aan een installateur, zeker in een appartementencomplex. Wat je wel veilig zelf kunt doen, is de thermostaatkop vervangen. Die zit los op de kraan en je hoeft er geen water voor af te tappen. Daarna kun je de radiator ontluchten.

1. Het merk en type van de kraan nagaan en zo nodig een thermostaatkop met passende adapter kopen.
2. De oude thermostaatkop op de hoogste stand draaien.
3. De wartel of klemring losdraaien en de kop eraf halen.
4. Het pennetje van de kraan controleren: indrukken en kijken of het vanzelf terugveert. Zit het vast, dan voorzichtig losmaken.
5. De nieuwe kop op de hoogste stand zetten, op de kraan plaatsen en met de hand vastdraaien.
6. Een doek en een bakje onder de ontluchtingsnippel houden.
7. De ontluchtingsnippel met een radiatorsleutel opendraaien en open laten tot er water zonder luchtbelletjes uitkomt.
8. De ontluchtingsnippel dichtdraaien en bij een eigen cv-ketel de druk op de manometer controleren.
9. De kop op de gewenste stand zetten en na een paar uur nagaan of de radiator gelijkmatig warm wordt.

Loop bij de oplevering samen met de installateur deze punten na:

• De verbindingen blijven droog, ook met warm water en na een paar uur draaien
• De kraan zit volgens de pijl voor de stroomrichting
• De radiator wordt overal warm, zonder koude bovenkant
• De thermostaatkop reageert: op de laagste stand koelt de radiator langzaam af
• De kop zit vrij en wijst de kamer in, niet omhoog
• De voorinstelling van de kranen is genoteerd en je weet welke waarden zijn ingesteld
• De druk in de installatie klopt met wat de fabrikant van de ketel opgeeft
• De omgeving van de radiator is schoon en zonder watersporen
• Bij collectieve verwarming is de stijgleiding weer gevuld en weet de beheerder dat het werk klaar is